Το 1954 ο Αντώνης Σαμαράκης δήλωνε χαρακτηριστικά «Ποτέ άλλοτε οι στέγες των σπιτιών των ανθρώπων δεν ήταν τόσο κοντά η μία στην άλλη, όσο είναι σήμερα. Και ποτέ άλλοτε οι καρδιές των ανθρώπων δεν ήταν τόσο μακριά η μία από την άλλη, όσο είναι σήμερα». Εδώ και πάνω από 70 χρόνια, ιδίως στη σύγχρονη εποχή, αυτή η φράση θεωρείται πιο επίκαιρη από ποτέ με έρευνα του Κοινού Κέντρου Ερευνών της ευρωπαϊκής επιτροπής να αποκαλύπτει πως το 10% των Ελλήνων νιώθει «πολύ συχνά» ή «πάντα» μοναξιά. Το πιο εντυπωσιακό εύρημα της έρευνας ωστόσο είναι ότι το ποσοστό αυτό κορυφώνεται στις νεότερες ηλικίες παρά την ευρέως αποδεκτή πεποίθηση ότι η μοναξιά πλήττει κυρίως τους ηλικιωμένους συμπολίτες μας. Συνεπώς, καθίσταται αδήριτη η ανάγκη αναζήτησης και εύρεσης των βαθύτερων αιτιών αλλά και η άμεση αντιμετώπιση της εν λόγω κοινωνικής παθογένειας.
Αναμφισβήτητα η εποχή μας χαρακτηρίζεται από ευκολία στην επικοινωνία μόνο που αντί για ανάχωμα στη μοναξιά όπως πολλοί θα υπέθεταν, έχει αποδειχθεί κρίσιμος παράγοντας επιδείνωσής της. Αυτό συμβαίνει καθώς το πλήθος των κοινωνικών συναναστροφών δεν θεραπεύει το αίσθημα απομόνωσης του ατόμου, απεναντίας η κουλτούρα των Μέσων Κοινωνικής Δικτύωσης που μας οδηγεί στην αναζήτηση πολλών αλλά επιφανειακών σχέσεων, μας απομακρύνει από την εύρεση συναισθηματικής σύνδεσης και εγγύτητας χαράζοντας ένα υπαρξιακό κενό στον σύγχρονο άνθρωπο.
Παράλληλα είναι ιδιαίτερα σημαντικό να διαπιστώσουμε πως με τον εγκλωβισμό των ατόμων -και ιδιαίτερα των νεότερων ηλικιακών ομάδων- σε έναν ψηφιακό κόσμο, η αποξένωση μετατρέπεται από ατομικη σε συλλογική όπου η πλειονότητα των πολιτών ενδεχομένως να μην αισθάνεται αποξένωση από το κοινωνικό σύνολο αλλά να υποφέρει από απουσία ουσιαστικής επαφής με άλλους ανθρώπους. Με τη νέα της μορφη η μοναξιά αντί να γίνεται εμφανής στο άτομο, το κρατά μόνιμα απασχολημένο εξαιτίας του καταιγισμού πληροφοριών αλλά και της συνεχούς αλληλεπίδρασης με άλλους χρήστες του διαδικτύου επιτρέποντάς της να παραμείνει αόρατη χωρίς αυτό να σημαίνει πως δεν επηρεάζει καθοριστικά την ψυχική υγεία των πολιτών.
Καταλυτικό ρόλο ωστόσο, διαδραματίζει και ο σύγχρονος τρόπος ζωής, χαρακτηριστικά γνωρίσματα του οποίου αποτελούν το διαρκές άγχος και η οικονομική ανασφάλεια. Συνεπακόλουθα οι παραπάνω ιδιότητες του αστικού τρόπου ζωής οδηγούν τους ψυχικά εξουθενωμένους -λόγω της καθημερινής πίεσης- πολίτες να στρέφονται στον εαυτό τους γυρνώντας την πλάτη στην ουσιαστική σύνδεση με τους συνανθρώπους τους. Τέλος η αποδυνάμωση της κοινωνικής συνοχής σε ένα περιβάλλον μόνιμης πόλωσης οδηγεί στην καχυποψία, τη μισαλλοδοξία και τον φανατισμό.
Κατά συνέπεια κομμάτια της ταυτότητας ενός ατόμου όπως η θρησκεία, η εθνικότητα και ο τρόπος ζωής, αντί να προάγουν την αλληλεγγύη και την ενότητα στο πλαίσιο μιας κοινωνίας που διέπεται από ενσυναίσθηση και σεβασμό, καταλήγουν να ενισχύουν τον κοινωνικό κατακερματισμό και ακόμα να μεταλλάσσονται σε δικαιολογίες για πράξεις βίας διακρίσεων και στοχοποίησης μειονοτικών ομάδων .
Εν κατακλείδι, σε αυτήν την κρίσιμη συγκυρία καλούμαστε να επιλέξουμε ανάμεσα στην διεκδίκηση μιας δίκαιης και ενωμένης κοινωνίας και στην στροφή στον ατομικισμό ακόμα και αν αυτό θέτει σε κίνδυνο τόσο την κοινωνική συνοχή όσο και την πρόοδο του ανθρώπινου είδους.
Κωνσταντίνος Κεχριώτης
