Συντάκτης: fkaloudis

Τεχνητή Νοημοσύνη: Η Κερκόπορτα της Άλωσης της Ιδιωτικότητας ή το Πλαίσιο μιας Νέας Ηθικής;

Συντάχθηκε από fkaloudis στις 24 Ιανουαρίου 2024. Καταχωρήθηκε στο Επιστήμη - Τεχνολογία.

Γενικά

Η τεχνητή νοημοσύνη (Artificial Intelligence – AI) διατυπώθηκε ως όρος για πρώτη φορά στο Dartmouth College το 1956, σε συνέδριο ερευνητών από τους χώρους των Μαθηματικών, της Ηλεκτρονικής και της Ψυχολογίας για τη μελέτη των δυνατοτήτων χρήσης των υπολογιστών για την προσομοίωση της ανθρώπινης νοημοσύνης ([1]). Ωστόσο είχε ήδη κάνει την εμφάνισή της το 1950 στη μελέτη του Άγγλου μαθηματικού Άλαν Τούρινγκ (1912-1954) ο οποίος έθεσε το ερώτημα: «Μπορούν οι μηχανές να σκεφτούν;» ([2]). Το 1990, η τεχνητή νοημοσύνη ορίσθηκε από τον Kurzweil ως η τέχνη της δημιουργίας μηχανών που πραγματοποιούν λειτουργίες που απαιτούν νοημοσύνη όταν πραγματοποιούνται από τους ανθρώπους ([3]). Σήμερα η τεχνητή νοημοσύνη έχει επεκταθεί σε πολλούς τομείς και έννοιες – Machine Learning, Deep Learning, Cognitive Computing, Augmented Intelligence and Robotics κυριαρχούν στη ζωή μας.

Εικόνα 1 : Nέες δυνατότητες και Τεχνητή Νοημοσύνη

Η Τεχνητή Νοημοσύνη απαιτεί τη συλλογή και χρήση τεραστίου όγκου δεδομένων ώστε οι αλγόριθμοι της να εκπαιδευτούν και να αποδώσουν. Μέσα σ’ αυτά τα δεδομένα υπάρχουν και προσωπικά «ευαίσθητες» πληροφορίες όπως διευθύνσεις, οικονομικά στοιχεία και ιατρικές πληροφορίες ατόμων με αποτέλεσμα να εγείρονται ζητήματα φιλοσοφικά, ηθικά και δεοντολογικά. Στο παρόν άρθρο επισημαίνονται αυτοί οι κίνδυνοι και πως μπορεί η κοινωνία να προστατευθεί από αυτούς.

Εφαρμογές Τεχνητής Νοημοσύνης και Κίνδυνοι Προσωπικού Απορρήτου

Η Τεχνητή Νοημοσύνη έχει εξελιχθεί σε ισχυρό εργαλείο για μία ποικιλία εφαρμογών σε πολλούς τομείς της ανθρώπινης ζωής.

Δήμοσια Ασφάλεια

Τα συστήματα επιτήρησης με τη χρήση Τεχνητής Νοημοσύνης βελτιώνουν τη δημόσια ασφάλεια ([4],[5]) αφού η αναγνώριση με βάση τα χαρακτηριστικά του προσώπου μπορεί να οδηγήσει σε εντοπισμό εγκληματιών αλλά και σε προγνωστική αστυνόμευση περιοχών συμβάλλοντας καθοριστικά στην αποτροπή μελλοντικών περιστατικών βίας. Επιπλέον η χρήση της τεχνολογίας αυτοματοποιεί τη διαδικασία παρακολούθησης και μειώνει την ανάγκη της ανθρώπινης επίβλεψης κάνοντας την πιο αξιόπιστη. Χαρακτηριστικό παράδειγμα περιοχής όπου χρησιμοποιείται το εν λόγω σύστημα για την επιβολή της δημόσιας τάξης σε μία ευρύτατη κλίμακα δεν είναι άλλο από την Κίνα, όπου μέσω παρόμοιων συστημάτων παρακολουθούνται οι κινήσεις των πολιτών, οι οποίοι αργότερα υπόκεινται σε ένα σύστημα “αξιολόγησης” της δημόσιας συμπεριφοράς τους.

Εικόνα 2 : Κάμερες και ιδιωτική ζωή

Εγείρονται όμως σημαντικές ανησυχίες για το απόρρητο και τις ατομικές ελευθερίες. Η δυνατότητα μαζικής παρακολούθησης ατόμων με τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης χωρίς τη συγκατάθεσή τους και η συλλογή των ατομικών χαρακτηριστικών και καθημερινών συνηθειών τους αν και είναι σωτήρια για τη δημόσια ασφάλεια, παραβιάζει την προσωπική ελευθερία και την ιδιωτικότητα του ατόμου.

Κατά διαστήματα οι αντιδράσεις για την παραβίαση της ιδιωτικότητας μέσω της δημόσιας παρακολούθησης με τη χρήση καμερών έχουν φτάσει στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο με κύριο θέμα τη σωστή εφαρμογή του Ευρωπαϊκού Γενικού Κανονισμού Προστασίας Δεδομένων (Europe’s General Data Protection Regulation – GDPR) ([6]) που θεσπίστηκε από την ΕΕ τον Μάϊο του 2018 ([7]). Παρόλες τις πολλές διεξοδικές συζητήσεις και τη δημιουργία Επιτροπών, το ζήτημα εξακολουθεί να είναι μείζον και ανοικτό.

Υγεία

Η Τεχνητή Νοημοσύνη έχει κάνει τεράστια βήματα προόδου στον τομέα της Υγείας. Η συμβολή της στη ταχύτητα και στην ακρίβεια διάγνωσης είναι καταλυτική στη έγκαιρη διάγνωση των ασθενειών αλλά και στην επιλογή της κατάλληλης θεραπείας. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η χρήση αλγορίθμων Τεχνητής Νοημοσύνης στην ανάλυση Ιατρικών Απεικονίσεων (ακτίνες X, Μαγνητικός Τομογράφος) και στις πολύ κρίσιμες επεμβάσεις όπως αυτή στον εγκέφαλο ([8]).

Επίσης η συλλογή δεδομένων real-time του ασθενή (όπως παλμοί της καρδιάς, αρτηριακή πίεση) καθώς και η άμεση ανάλυσή τους από αλγορίθμους Τεχνητής Νοημοσύνης οδηγούν τους θεράποντες γιατρούς σε προγνωστική θεραπεία. Ετσι μπορεί να εφαρμοσθεί και η τηλεϊατρική που διευκολύνει ασθενείς σε απομακρυσμένες περιοχές να έχουν πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας χωρίς την ανάγκη μετακίνησης τους στα αστικά κέντρα.

Εικόνες 3α/3β : Tεχνητή Νοημοσύνη και Ιατρική — ChatGPT και Ρομποτική Ιατρική

Συνδυαστικά με τα παραπάνω, η εφαρμογή ChatGPT, που τυγχάνει μεγάλης αποδοχής από το ευρύ κοινό, δημιουργήθηκε με τη χρήση αλγορίθμων Τεχνητής Νοημοσύνης. Αποτελεί έναν εύκολο τρόπο για έγκαιρη αυτό-διάγνωση των συμπτωμάτων των ασθενειών. Θα πρέπει να τονιστεί ότι αυτή η εφαρμογή δεν μπορεί να υποκαταστήσει το γιατρό αφού αυτός συνεκτιμά και την κλινική εικόνα του ασθενούς – παράγοντας πολύ σημαντικός για την επιλογή της κατάλληλης θεραπείας.

Ψηφιακοί Προσωπικοί Βοηθοί

Τα τελευταία χρόνια οι Ψηφιακοί Βοηθοί που λειτουργούν με τη βοήθεια φωνής (Voice Based Digital Assistants – VDBA), όπως η Siri και η Alexa, έχουν ενσωματώσει στη λειτουργία τους την Τεχνητή Νοημοσύνη και έτσι μπορούν να εκτελούν πολύπλοκες λειτουργίες που απαιτούν την real-time επεξεργασία δεδομένων, προσαρμοσμένων όμως στο “αφεντικό” των Ψηφιακών Βοηθών ([9]). Για παράδειγμα αυτές οι συσκευές μπορούν να «κλείσουν» προσωπικά ραντεβού, να επιλέξουν μουσική με βάση προσωπικά κριτήρια και να ολοκληρώσουν μια παραγγελία στο super-market λαμβάνοντας υπόψη τις ανάγκες του σπιτιού. Για να μπορέσουν όμως να επιτελέσουν το σκοπό τους θα πρέπει να «γεμίσουν» με μεγάλο όγκο προσωπικών δεδομένων του “αφεντικού” τους τα οποία καταχωρούνται σε βάση δεδομένων επαναφέροντας το βασικό ζήτημα της ιδιωτικότητας. Δεν είναι λίγες οι φορές που αυτά τα δεδομένα αγοράζονται από διαφημιστικές εταιρείες παγκοσμίου βεληνεκούς, χωρίς φυσικά την έγκριση των ατόμων που περιλαμβάνονται σ’ αυτές, προκειμένου να μπορέσουν να «τρέξουν» στοχευμένες διαφημιστικές καμπάνιες.

Πλαίσιο Προστασίας της Ιδιωτικότητας

Αναμφίβολα η συνύπαρξη Ηθικής και Τεχνητής Νοημοσύνης είναι μία σύνθετη διαδικασία και θα πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή από όλες τις Αρμόδιες Αρχές, όπως η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, που ορίζουν το πλαίσιο λειτουργίας της κοινωνίας.

Η εφαρμογή σταθερού πλαισίου Ηθικών Αρχών είναι επιβεβλημένη. Η «αυτονομία» των ανθρώπων σε θέματα αποφάσεων θα πρέπει να υπερισχύει πάντοτε σε σχέση με την αυτονομία της Τεχνητής Νοημοσύνης και «super-system administrator» θα πρέπει να παραμένει ο άνθρωπος.

Στοχεύοντας προς αυτή την κατεύθυνση, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, επιπλέον της εισαγωγής του κανονισμού προσωπικών δεδομένων GDPR, ίδρυσε την Επιτροπή «High Level Expert Group on Artificial Intelligence (AI HLEG)», τον Απρίλιο του 2019, που διαμόρφωσε το πλαίσιο της Ηθικής που θα πρέπει να διέπει την Τεχνητή Νοημοσύνη για να είναι αξιόπιστη ([5]). Αυτό βασίζεται σε επτά χαρακτηριστικά:

Ανθρώπινος παράγοντας και επίβλεψη (Ηuman Agency and Oversight)
Αξιόπιστη Τεχνολογία και Ασφάλεια (Τechnical Robustness and Safety)
Ιδιωτικότητα και διαχείριση δεδομένων (Privacy and Data Governance)
Διαφάνεια (Transparency)
Διαφορετικότητα, Πολιτική μη Διακρίσεων και Δικαιοσύνη (Diversity, Non-discrimination and fairness)
Κοινωνικά και Περιβαλλοντολογικά χαρακτηριστικά (Societal and Environmental well-being)
Υπευθυνότητα (Accountability)

Εικόνα 4: Πλάισιο Αποφάσεων στην Τεχνητή Νοημοσύνη (Εthics by Design)

Οι τεχνικές Machine Learning που χρησιμοποιούνται ευρέως και βασίζονται στην ιστορικότητα των γεγονότων και στην επανάληψή τους αλλά και οι τεχνικές «Deep Learning» που απαιτούν ακόμα περισσότερα προσωποποιημένα δεδομένα για να αποφασίσουν ανεξάρτητα από το παρελθόν θα πρέπει να δομηθούν έτσι ώστε η τελική απόφαση ιδιαίτερα σε κρίσιμα ζητήματα Ασφάλειας, Υγείας και Προσωπικότητας ΠΑΝΤΟΤΕ να λαμβάνεται από τον ανθρώπινο νου δεδομένου ότι μόνο αυτός μπορεί να θέσει το ζήτημα της Ηθικής σε πρώτη προτεραιότητα. Στην Εικόνα 4 παρουσιάζεται το πλαίσιο σχεδιασμού λήψης Ηθικών αποφάσεων όπως αυτό προτείνεται από την European Emergency Number Association (EENA) ([5]).
Μιχαήλ-Ιωάννης Δάλλας
Μαθητής Α’ Λυκείου

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΑΝΑΦΟΡΕΣ

Αικατερίνη Γεωργούλη, “Tεχνητή Νοημοσύνη : Mια Εισαγωγική Προσέγγγιση”, Σύνδεσμος Ελληνικών Ακαδημαϊκών Βιβλιοθηκών, 2015, ISBN 978-960-603-031-4
Jack Coperland, Diane Proudfoot, “Alan Turing : Father of the Modern Computer”, https://www.rutherfordjournal.org/article040101.html
Raymond Kurzweil, “The Age of Intelligent Machines”, The MIT Press, 1992, ISBN: 9780262610797
The Economic Times, “AI and Privacy : The privacy concerns surrounding AI, its potential impact on personal data”, 25 April 2023, https://economictimes.indiatimes.com/news/how-to/ai-and-privacy-the-privacy-concerns-surrounding-ai-its-potential-impact-on-personal-data/articleshow/99738234.cms
European Emergency Number Association (EENA), “Artificial Intelligence & Machine Learning in Public Safety”, 1.0 , issued by 16/12/2019, https://eena.org/knowledge-hub/documents/artificial-intelligence-machine-learning-in-public-safety/
Αχιλλέας Κωνσταντινίδης, «GDPR και ΑΙ : Σύγχρονες Προκλήσεις για Επιχειρήσεις και Οργανισμούς», Capital.gr, 15-09-2022, https://www.capital.gr/me-apopsi/3658083/gdpr-kai-ai-sugxrones-prokliseis-gia-epixeiriseis-kai-organismous/
Ευρωπαϊκή Επιτροπή, «Προστασία Δεδομένων στην ΕΕ», Μαϊος 2018, https://commission.europa.eu/law/law-topic/data-protection/data-protection-eu_el
Jon Moore, “AI in Health Care : The Risks and Benefits”, Medical Economics, 15 March 2023, https://www.medicaleconomics.com/view/ai-in-health-care-the-risks-and-benefits
Vimalkumar, Sujeet Kumar Sharma, Jang Bahadur Singh, Dwivedi Yogesh “OKAY Google, What About my Privacy? : User’s Privacy Perceptions and Acceptance of Voice Based Digital Assistants”, Elsevier, Computers in Human Behavior, Vol. 120, July 2021, 106763, https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0747563221000856
European Commission, “Shaping Europe’s digital future : The European AI Alliance”, https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/policies/european-ailliance

“HER”: μία κριτική ταινίας για τη σχέση ανθρώπου- μηχανής

Συντάχθηκε από fkaloudis στις 23 Ιανουαρίου 2024. Καταχωρήθηκε στο Επιστήμη - Τεχνολογία.

21ος αιώνας, παγκοσμιοποίηση, τεχνολογική ανέλιξη, χρήση της τεχνητής νοημοσύνης στην καθημερινή εργασία. Σημείο μηδέν. Η ταινία “Her” του Spike Jonze ,χρησιμοποιεί το σενάριο επιστημονικής φαντασίας για να μεταδώσει την κατάσταση των σύγχρονων ανθρώπινων σχέσεων. Η βραβευμένη με Oscar καλύτερου πρωτότυπου σεναρίου ταινία, παρουσιάζει τον πρωταγωνιστή Θίοντορ, που ενσαρκώνεται από τον γνωστό Αμερικανό ηθοποιό Χοακίν Φίνιξ , να ζει σε έναν μικρόκοσμο και μία ρουτίνα από την οποία δεν μπορεί να δραπετεύσει. Άραγε, τελικά θα μπορέσει ποτέ;

Σταδιακά μας γίνεται γνωστό ότι ο πρωταγωνιστής είναι άνθρωπος κλειστός και πληγωμένος από τις συνθήκες της ζωής του, και σε εκείνο το πλαίσιο απογοήτευσης έρχεται για πρώτη φορά σε επαφή με την τεχνητή νοημοσύνη. Το γεγονός αυτό αντικατοπτρίζει την μοναξιά που αισθάνεται ο άνθρωπος σε μία σύγχρονη, ψηφιακή κοινωνία. Εκτενέστερα , ο αφηγητής γνωρίζεται μία γυναικεία φωνή στα ακουστικά του που ρυθμίζεται από τον ηλεκτρονικό υπολογιστή του. Η «Σαμάνθα», την οποία υποδύεται η Σκάρλετ Γιόχανσον, μας γίνεται γνωστή μόνο από την χαρακτηριστική φωνή της. Η σκηνοθετική αυτή προσέγγιση αισθητοποιεί, το πόσο απρόσωπες έχουν γίνει ,στα αλήθεια, οι ανθρώπινες σχέσεις σήμερα . Ο Θίοντορ αποξενώνεται από τον περίγυρό του και μόνο του μέλημα είναι να περνά παραγωγικά τον χρόνο του με την Σαμάνθα.

Η ταινία ανοίγει συνεπώς συζητήσεις σχετικά με την εξέλιξη της τεχνητής νοημοσύνης και το πώς αυτή μπορεί να επηρεάσει την ανθρώπινη εμπειρία. Επίσης, πραγματεύεται τις σχέσεις των ανθρώπων που τείνουν να αλλοτριωθούν ολοκληρωτικά μετά την τεχνολογική ανάπτυξη των τελευταίων ετών. Αναμφίβολα, η τεχνητή νοημοσύνη έχει ποίκιλλα θετικά αποτελέσματα για την ανθρωπότητα, όμως είναι εύκολο να ισοπεδώσει την ουσιαστική επικοινωνία. Στον Καιάδα λοιπόν όλες οι προσπάθειες τόσων αιώνων για την σύναψη υγιών σχέσεων μεταξύ των ανθρώπων; Μήπως προσπαθώντας να κάνουμε ένα βήμα μπροστά κάνουμε άλλα δύο πίσω; Μήπως για άλλη μία φορά η ανθρωπότητα βιάζεται να θεοποιήσει ένα επίτευγμα της;

Οι απόψεις , εδώ, διίστανται . Πολλοί άνθρωποι υπερασπίζονται πως η τεχνητή νοημοσύνη αποτελεί το «μονοπάτι» προς την συνολική ευημερία της ανθρωπότητας, ενώ παράλληλα πολλοί τίθενται κατά της.

Η εν λόγω ταινία αποτελεί «τροφή για σκέψη» καθώς και μία αφορμή να αναλογιστούμε τις ενδεχόμενες επιπτώσεις της τεχνητής νοημοσύνης στον άνθρωπο. Είναι μία σύγχρονη και ιδιαίτερα ευφυής κινηματογραφική επιτυχία που θίγει ωμά την πιθανή παντελή αποξένωση των ανθρώπων. Σίγουρα, δεν είναι κάτι ουτοπικό αυτό που πραγματεύεται. Στηρίζεται σε γεγονότα και αλήθειες. Ας μην κλείνουμε , λοιπόν, άλλο τα μάτια…

Στον αντίποδα , όμως, αυτή δεν είναι μία ταινία κριτικής που μας «κουνάει το δάχτυλο». Σκοπός της είναι να ευαισθητοποιήσει και να αφυπνίσει τον δέκτη για το επικοινωνιακό ζήτημα που μας διακατέχει το οποίο, είναι σίγουρο πως αν δεν αντιμετωπιστεί ,θα επιδεινωθεί.

Και τώρα τι;

Οι άνθρωποι είμαστε δημιουργοί. Από εμάς αρχίζουν και τελειώνουν τα πάντα, όπως έχει αποδείξει η ιστορία. Σημαντικό σε αυτή τη φάση είναι να καταλάβουμε με πώς να προλάβουμε ενδεχόμενα καταστροφικά αποτελέσματα της τεχνολογίας, τόσο στις ανθρωπιστικές επιστήμες, όσo και την πνευματική ανάπτυξη του ανθρώπου.

Η τεχνητή νοημοσύνη δεν είναι ένα casus belli(=αφορμή πολέμου), ούτε θα έπρεπε αποτελεί έναν αποδιοπομπαίο τράγο για όλα τα κοινωνικά μας προβλήματα. Ο άνθρωπος την δημιούργησε, αυτός την τροφοδοτεί και τροφοδοτείται και ο ίδιος από αυτήν. Το ζήτημα είναι αν μπορεί τελικά να αποκτήσει τέτοια ισχύ ώστε να τον υπερβεί και να τον αντικαταστήσει. Χιλιάδες επιστήμονες προσπαθούν να απαντήσουν σε αυτό το ερώτημα εδώ και αρκετά χρόνια… Η αλήθεια σε αυτήν την περίπτωση δεν είναι μονομερής .Αν και εφόσον ο άνθρωπος κατανοήσει ο ίδιος την αξία του τόσο για τον ίδιο , όσο και στην σχέση του με άλλους ανθρώπους , τότε και μόνο τότε, θα καταφέρει να ευημερήσει και ο ίδιος.

Ζούμε σε σκοτεινούς καιρούς, πράγματι, ωστόσο τώρα είναι που έχουμε , περισσότερο από ποτέ, ανάγκη ο ένας τον άλλον. Η τεχνητή νοημοσύνη δεν ταυτίζεται με την κρίση των αξιών. Ούτε αυτή καθαυτή είναι υπαίτια για την αποξένωση των ανθρώπων. Τα ανθρώπινα όντα έχουν την τάση όταν απογοητεύονται από κάτι, να αναζητούν μία πρόσκαιρη λύση για να το αντικαταστήσουν ,και εδώ είναι που δίνεται χώρος και βήμα στην τεχνητή νοημοσύνη να λάβει να ηνία!

Εμείς, και μόνον εμείς, μπορούμε και πρέπει να δίνουμε τον κατάλληλο χώρο στην τεχνητή νοημοσύνη να εισβάλλει στις ζωές μας. Για αυτόν τον λόγο άλλωστε, προτείνουμε ανεπιφύλακτα την εν λόγω ταινία για όλους τους μαθητές του Γυμνασίου και του Λυκείου μας, ώστε να αντιληφθούμε πλέον ότι δεν πρέπει να κατηγορούμε αδίκως την Τεχνητή Νοημοσύνη για τα κακώς κείμενα των ανθρώπινων σχέσεων, είτε σε ερωτικό ή σε φιλικό επίπεδο, και σε καμιά περίπτωση να μην λησμονούμε τα, κατά τα άλλα, αμέτρητα πλεονεκτήματα της για τον άνθρωπο!!
Ηλιάνα Μπουρουτζόγλου
Μαθήτρια Α’ Λυκείου

Μπορούν οι Υπολογιστές να δημιουργήσουν… Τέχνη;

Συντάχθηκε από fkaloudis στις 23 Ιανουαρίου 2024. Καταχωρήθηκε στο Επιστήμη - Τεχνολογία.

Η επίδραση της Τεχνητής Νοημοσύνη στον τομέα της τέχνης είναι εξαιρετικά ενδιαφέρουσα και πολυδιάστατη, μιας και η χρήση του ΑΙ στην τέχνη δημιουργεί νέους τρόπους έκφρασης και ανοίγει πολλαπλά πεδία δημιουργικότητας.

Ένας από τους τρόπους με τους οποίους η τεχνητή νοημοσύνη επηρεάζει την τέχνη είναι αναμφίβολα η δημιουργία. Υπάρχουν αλγόριθμοι και λογισμικά που μπορούν να παράγουν έργα τέχνης, όπως πίνακες, μουσική ή ακόμα και ποίηση, χρησιμοποιώντας δεδομένα που έχουν συλλεχθεί από ανθρώπινους δημιουργούς. Επίσης, το ΑΙ χρησιμοποιείται για να αναλύσει την τέχνη και τον πολιτισμό. Αλγόριθμοι μπορούν να αναγνωρίζουν πρότυπα σε έργα τέχνης, να προβλέπουν τάσεις και ακόμη και να βοηθήσουν στην διατήρηση ή ανακάλυψη αρχαιολογικών ευρημάτων. Ακόμα, η Τεχνητή Νοημοσύνη έχει αναμφίβολα επηρεάσει τον τρόπο πώς επικοινωνούν οι καλλιτέχνες με το κοινό τους, μέσω πλατφόρμων και δικτύων κοινωνικής δικτύωσης που χρησιμοποιούν αλγόριθμους για προβολή και προώθηση των έργων τους.

Δυστυχώς βέβαια, ουδέν κακόν αμιγές καλού, αφού άλλωστε η Τεχνητή Νοημοσύνη στην τέχνη δημιουργεί παράλληλα πρωτοφανή ηθικά ζητήματα, όπως προκλήσεις όσον αφορά την απόδοση αξίας στο έργο τέχνης. Πώς αντιμετωπίζουμε την αξία των έργων που προέρχονται από τεχνητή νοημοσύνη συγκριτικά με αυτά που προέρχονται από την ανθρώπινη δημιουργία; Η αναγνώριση, αποδοχή και αξιολόγηση της τέχνης αυτής είναι ένα σημαντικό ηθικό δίλημμα. Άλλωστε, η συλλογή δεδομένων για τη δημιουργία τεχνητής νοημοσύνης μπορεί να θέτει ζητήματα απορρήτου και χρήσης δεδομένων χωρίς συγκατάθεση.

Συμπερασματικά, λοιπόν, η συνεργασία μεταξύ ανθρώπων και τεχνητής νοημοσύνης στην τέχνη δημιουργεί μια συναρπαστική προοπτική για το μέλλον, παρέχοντας νέες δυνατότητες και ορίζοντες στον καλλιτεχνικό κόσμο. Εντούτοις, δημιουργούνται συνάμα και ηθικά θέματα όπως η ιδιωτικότητα και η χρήση δεδομένων, τα οποία οφείλουν να επιλυθούν άμεσα, ώστε η θετική πτυχή της ΤΝ να αναδειχθεί ακόμα περισσότερο, και οι ΑΙ αλγόριθμοι να μπορούν να συμβάλλουν στη δημιουργία τέχνης.
Αλεξοπούλου Δανάη
Μαθήτρια Γ’ Γυμνασίου

Τεχνητή Νοημοσύνη και Ηθική στην Ιατρική

Συντάχθηκε από fkaloudis στις 23 Ιανουαρίου 2024. Καταχωρήθηκε στο Επιστήμη - Τεχνολογία.

Πολλοί συγγραφείς και σεναριογράφοι του 19ου και του 20ου αιώνα είχαν γράψει για το μέλλον – και αρκετά από όσα είχαν προβλέψει μάλιστα, έγιναν όντως αληθινά. Η βιντεοκλήση για παράδειγμα ήταν μια από τις πρώτες εικασίες που αφορούσαν την τεχνολογία στο μέλλον. Κάτι όμως που κανένας δεν είχε φανταστεί ότι θα είχε τόσο μεγάλη και συνάμα ραγδαία γρήγορη εξέλιξη, ήταν η Τεχνητή Νοημοσύνη, ή αλλιώς το ΑΙ (Artificial Intelligence). Κανείς ποτέ δεν είχε φανταστεί ότι θα καταφέρναμε να μετουσιώσουμε τον ανθρώπινο νου και τρόπο σκέψης σε ένα πρόγραμμα που το μόνο που «προσλαμβάνει» είναι το δυαδικό σύστημα υπολογισμού, δηλαδή 0 και το 1. Και, σίγουρα, κανείς ποτέ δεν είχε φανταστεί ότι η χρήση της τεχνητής νοημοσύνης θα επεκτεινόταν σε τόσους τομείς. ιδιαίτερα σε αυτόν της ιατρικής.

Πλέον η τεχνίτη νοημοσύνη χρησιμοποιεί αλγορίθμους που της επιτρέπει να κάνει γρήγορους και πολύπλοκους υπολογισμούς. Στην ιατρική η πολύπλευρη και πολυπαραγοντική ανάλυση και συσχέτιση των δεδομένων για την παραγωγή μιας αποτελεσματικής λύσης-διάγνωσης είναι το μεγάλο προτέρημα του ΑΙ. Η εξέλιξη και η προοπτική της τεχνητής νοημοσύνης διαμορφώνει εκ βάθρου τον τομέα της ιατρικής. Έτσι, οι ευκαιρίες για την διάγνωση, την θεραπεία και την ανάλυση των ιατρικών δεδομένων διευρύνουν τους ορίζοντες της ιατρικής επιστήμης, βελτιώνοντας σημαντικά την ποιότητα της ιατρικής εξέτασης, τα αποτελέσματα των χειρουργικών επεμβάσεων και την ακρίβεια των επιστημονικών ερευνών. Οι εφαρμογές, λοιπόν, του ΑΙ στην ιατρική είναι αναρίθμητες. Με την εισαγωγή, για παράδειγμα, των συμπτωμάτων κάποιου ασθενούς σε ένα πρόγραμμα τεχνητής νοημοσύνης, η διάγνωση θα είναι εγγυημένα πιο ακριβής και στοχευμένη, οδηγώντας σε περισσότερες πιθανότητες βελτίωσης της κατάστασης του. Εκτός όμως από την χρησιμότητά του στην ιατρική γνωμάτευση, το ΑΙ είναι απαραίτητος αρωγός στις ιατρικές επεμβάσεις. Ήδη χρησιμοποιούνται εξελιγμένα μηχανήματα ρομποτικής χειρουργικής, με εγκατεστημένα προγράμματα τεχνητής νοημοσύνης που βελτιώνουν την ακρίβεια του χειρουργού στις μικροεπεμβάσεις.

Βέβαια, με την πρόοδο της τεχνολογίας, τα κακοποιά στοιχεία πάντα βρίσκουν τρόπο να εκμεταλλευτούν τα «κενά ασφαλείας» του διαδικτύου και των προγραμμάτων με αποτέλεσμα να ασκούν τα εγκλήματά τους και στον διαδικτυακό τόπο. Με τα προγράμματα τεχνητής νοημοσύνης η ασφάλεια των δεδομένων και το ιατρικό απόρρητο βρίσκονται εκτεθειμένα στον κίνδυνο του ηλεκτρονικού εγκλήματος. Η ηθική επέκταση του θέματος του ΑΙ στην ιατρική, από μονόδρομο που οδηγεί στην άμεση αξιοποίηση του μέσου αυτού, καταλήγει σε μεγάλο δίλλημα ανάμεσα στην ιατρική ευκολία και στην θυσία του ιατρικού απορρήτου. Τα δεδομένα επίσης που συλλέγουν οι γιατροί για να αναλύσουν την κατάσταση της υγείας του ασθενούς επεκτείνονται από ευαίσθητους ψυχοσυναισθηματικούς τομείς σε θέματα υγείας. Όπως είναι, όμως, εύκολα αντιληπτό πως τέτοια στοιχεία δεν δύναται να εκτεθούν σε τέτοιο κίνδυνο υποκλοπής προσωπικών δεδομένων. Γι’ αυτόν τον λόγο τίθεται το θέμα της ισομερούς μοιρασιάς ανθρώπινου και τεχνολογικού παράγοντα, για να μην διακινδυνευτεί η ηθική ακεραιότητα που μέχρι τώρα ο ιατρικός τομέας έχει διατηρήσει σε πολύ καλό βαθμό.

Ζούμε στον 21ο αιώνα. Σε έναν αιώνα που χαρακτηρίζεται από ταχεία κοινωνική και τεχνολογική ανάπτυξη. Σε έναν αιώνα που άνθρωπος ψάχνει τρόπους να κάνει την ζωή του λιγότερο δύσκολη. Σε έναν αιώνα που η ανθρωπότητα ψάχνει καινούριους τρόπους να επεκτείνει τις γνώσεις της και να διευρύνει τους πνευματικούς της ορίζοντες με την αναζήτηση και την κατάκτηση νέων υλικών και πνευματικών τόπων. Δεν είναι, λοιπόν, δυνατόν να θυσιάσουμε την ατομική ακεραιότητα στον βωμό της ευκολίας. Θα πρέπει να κάνουμε λίγη υπομονή και όταν φθάσει η καλύτερη στιγμή τότε θα καταφέρουμε να συνδυάσουμε με σωστό τρόπο τεχνητή νοημοσύνη και ηθική για να βελτιωθεί κάθε πτυχή της ζωής μας.

Γρηγοριάδης Σπύρος
Μαθητής Α’ Λυκείου

Η Τεχνητή Νοημοσύνη στην Εκπαίδευση: Αναζητώντας μια λεπτή ισορροπία

Συντάχθηκε από fkaloudis στις 23 Ιανουαρίου 2024. Καταχωρήθηκε στο Επιστήμη - Τεχνολογία.

Η τεχνητή νοημοσύνη στον τομέα της εκπαίδευσης παρουσιάζει ένα περίπλοκο συνδυασμό της τεχνολογικής προόδου και των ηθικών σκέψεων, ορίζοντας έναν διάλογο για αλληλεπίδραση μεταξύ καινοτομίας και ηθικής. Η πορεία εξέλιξης των τεχνολογιών της τεχνητής νοημοσύνης κατευθύνει το πεδίο της μάθησης σε άγνωστα εδάφη, προσφέροντας τόσο πρωτοφανείς ευκαιρίες όσο και σοβαρά ηθικά διλήμματα.

Στα όρια αυτού του τεχνολογικού συνόρου βρίσκεται το κεντρικό ζήτημα της συλλογής δεδομένων. Αφού τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης αναπτύσσονται στον εκπαιδευτικό χώρο, ο προσεκτικός χειρισμός των πληροφοριών των μαθητών καθίσταται ζωτικής σημασίας. Η διατήρηση της ακεραιότητας της ιδιωτικότητας απαιτεί σχεδιασμό με σύνεση και διαφάνεια. Η ηθική υποχρέωση επιβάλλει μια αδιάλειπτη δέσμευση για την προστασία ευαίσθητων δεδομένων μαθητών, μια δέσμευση που πρέπει να ενσωματώνεται στην ίδια τη δομή των εκπαιδευτικών πλατφορμών που κινούνται με τεχνητή νοημοσύνη.

Επιπλέον, οι αλγόριθμοι που υποστηρίζουν την τεχνητή νοημοσύνη μπορούν αθέλητα να επιδεινώσουν υφιστάμενες κοινωνικές ανισότητες. Εάν αυτοί οι αλγόριθμοι βασίζονται σε ιστορικά δεδομένα που αντικατοπτρίζουν κοινωνικές ανισότητες ή ανακρίβειες, υπάρχει ο κίνδυνος να επαναπαραχθούν αυτές οι ανισότητες στον εκπαιδευτικό χώρο. Η ηθική βάση της τεχνητής νοημοσύνης στην εκπαίδευση απαιτεί συνεχή έλεγχο των αλγορίθμων, εξασφαλίζοντας ότι είναι απαλλαγμένοι από προκαταλήψεις που θα μπορούσαν να ενισχύσουν αθέλητα κοινωνικές ανισότητες.

Εξετάζοντας τη μελλοντική πορεία της εκπαίδευσης συνδεδεμένης με την τεχνητή νοημοσύνη, το ζήτημα έγκειται στο να επιλυθούν αυτά τα ηθικά διλήμματα. Η εύρεση μιας ευαίσθητης ισορροπίας μεταξύ καινοτομίας και διατήρησης των δικαιωμάτων είναι απαραίτητη για τον σχηματισμό μιας δίκαιης και ηθικής εκπαιδευτικής μελλοντικής πορείας. Η διπλή προσέγγιση μεταξύ της μετασχηματιστικής δύναμης της τεχνητής νοημοσύνης και της ανάγκης προστασίας των ατομικών δικαιωμάτων απαιτεί μια προσεκτική κατευθυντήρια γραμμή.

Διασχίζοντας αυτά τα αχαρτογράφητα εδάφη, οι ενδιαφερόμενοι φορείς – εκπαιδευτικοί, προγραμματιστές, πολιτικοί, και η κοινωνία συνολικά – πρέπει να θεσπίσουν συλλογικά ένα ανθεκτικό ηθικό πλαίσιο. Αυτό το πλαίσιο οφείλει να συμβαδίζει και να αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της διαδικασίας ανάπτυξης της τεχνητής νοημοσύνης στην εκπαίδευση. Διαφάνεια, ευθύνη και συμπερίληψη πρέπει να αποτελούν τα θεμέλια αυτού του ηθικού οικοδομήματος.

Συνοψίζοντας, η συνύπαρξη της τεχνητής νοημοσύνης και της εκπαίδευσης προϊδεάζει ένα παράδειγμα με έντονες επιπτώσεις για την ηθική. Οι ηθικές διαστάσεις που ενσωματώνονται στη διαχείριση δεδομένων, υπογραμμίζουν την ανάγκη για συνειδητές αποφάσεις. Η πλοήγηση στα ηθικά όρια της τεχνητής νοημοσύνης στην εκπαίδευση απαιτεί συλλογική δέσμευση για τον σχηματισμό ενός μέλλοντος όπου η τεχνολογική καινοτομία συνυπάρχει αρμονικά με τις ηθικές αρχές, προωθώντας ένα εκπαιδευτικό περιβάλλον που είναι όχι μόνο τεχνικά αποτελεσματικό , αλλά και ηθικά ακέραιο.

Από τη μαθήτρια της Α’ Λυκείου
Δηλανά Αντιγόνη

Το Χρονικό μιας Εισβολής: Κύπρος 1974

Συντάχθηκε από fkaloudis στις 12 Δεκεμβρίου 2023. Καταχωρήθηκε στο Ιστορικές Μνήμες.

1974

Η Ελλάδα ζει την πιο μεταβατική περίοδο της σύγχρονης ιστορίας της. Η δικτατορία αποχωρεί. Όμως, μια είδηση έρχεται να ταράξει το ήδη ταραγμένο από τις πολιτικές εξελίξεις κλίμα. Το πρώτο και πιο ισχυρό απόνερο της χούντας των συνταγματαρχών είχε μόλις χτυπήσει. Ένα απόνερο που μπορεί να έφυγε τυπικά με την παύση των εχθροπραξιών όμως είναι ακόμα μια πληγή η οποία μένει ανοιχτή εδώ και σχεδόν 50 χρόνια. Μια πληγή που δεν ξεχνιέται…

15 Ιουλίου 1974, 8.15 π.μ.:

«Χρυσή κλωστή και βελονιά ποιος θα δικάσει τον φονιά»

Η 15η Ιουλίου έμελλε να είναι η μέρα η οποία θα ήταν η αρχή του τέλους για τη μισή Κύπρο. Οκτώ και τέταρτο το πρωί στο Ρ.Ι.Κ. (Ραδιοφωνικό Ίδρυμα Κύπρου) παίζει το τραγούδι «Το πουκάμισο το θαλασσί» το οποίο, όμως, θα είχε εκείνη τη μέρα μια ιδιαιτερότητα. Αντί να τελειώσει κανονικά θα τελειώσει στον στίχο «Χρυσή κλωστή και βελονιά ποιος θα δικάσει τον φονιά». Ξαφνικά το Ρ.Ι.Κ. σιωπά…

Είναι πλέον γεγονός. Έχει αρχίσει το πραξικόπημα με κωδική ονομασία: «Ο Αλέξανδρος εισήλθε εις το νοσοκομείο». Ο υποτιθέμενος «Αλέξανδρος» ήταν ο Μακάριος, ενώ το «νοσοκομείο» το Προεδρικό μέγαρο. Την ημέρα αυτή ο Μακάριος είχε υποδεχθεί στο προεδρικό μέγαρο κάποια ελληνόπαιδα από την Αίγυπτο. Ένα από αυτά άκουσε μια από τις σφαίρες, που εκπυρσοκροτήσαν, ο Μακάριος εντούτοις το καθησύχασε. Ξαφνικά όμως άρχισε το μέγαρο να κατακλύζεται από πυροβολισμός. Αφού φρόντισε να προστατεύσει τα παιδιά διέφυγε με πολιτικά ρούχα από την πίσω είσοδο του μεγάρου, με τη βοήθεια τριών σωματοφυλάκων. Τελικά μετά από μεγάλη προσπάθεια κατέφυγε σε μια μονή της Κύπρου όλοι, όμως, νόμιζαν πως ήταν νεκρός.

20 Ιουλίου 1974

Ήταν η αρχή για την εισβολή των Τούρκων στην Κύπρο…

Ξημερώνει Σάββατο σε μια Κύπρο κεραυνοβολημένη από τα προαναφερθέντα γεγονότα. Τα τουρκικά στρατεύματα με 40.000 στρατιώτες αποβιβάζονται στις βόρειες ακτές της Κύπρου υπό την διοίκηση του αντιστράτηγου Νουρετίν Ερσίν. Η Κύπρος απροετοίμαστη· απροστάτευτη. Εκείνη την ώρα αρχίζουν να κατεβαίνουν οι πρώτοι Τούρκοι αλεξιπτωτιστές, οι οποίοι όμως δεν συνάντησαν καμία αντίσταση. Δεν ακούγονταν, σύμφωνα με κάτοικους, ούτε πυροβολισμοί. Αυτό που ακουγόταν όμως ήταν τα Τούρκικα οχηματαγωγά τα οποία ήταν έτοιμα να κάνουν ό,τι χρειαστεί προκειμένου η Κύπρος να γίνει δικιά τους .

Το εξωφρενικό γεγονός είναι ότι οι τούρκοι δεν δήλωσαν ποτέ την επίθεση ως επίθεση αλλά ως ειρηνική επέμβαση, με αφορμή το πραξικόπημα!

Ας αναρωτηθούμε, λοιπόν, εφόσον επρόκειτο για «ειρηνική παρέμβαση»: Γιατί τόσοι νεκροί, τόσοι τραυματίες, και ορφανά; Γιατί τόσοι βιασμοί; Γιατί ξεριζωθήκαν από τα σπίτια τους, την πατρίδα τους, 200.000 κύπριοι; Γιατί τόσα μουσεία, γιατί λεηλατήσατε ό,τι ελληνικό; Όλα αυτά τα ερωτήματα, όλοι αυτοί οι προβληματισμοί, ποτέ δεν θα απαντηθούν. Η μοναδική ίσως απάντηση θα ήταν μια δημόσια συγγνώμη από την Τουρκία για τις αποτρόπαιες πράξεις που έγιναν μετά την εισβολή.

Καλώς ή κακώς, αυτό που μένει πάντα στην ιστορία, και αυτό που δεν πρέπει να ξεχάσουμε, είναι οι άνθρωποι. Όχι μόνο αυτοί που έφυγαν, αλλά και αυτοί που έστω την ύστατη στιγμή πολέμησαν, χωρίς βοήθεια, για να σώσουν ό,τι σωζόταν, για να γλιτώσουν κάποιες οικογένειες από τον θάνατο και τις φρικαλεότητες των Τούρκων. Στο σήμερα, μπορεί οι άνθρωποι να έχουν μεταξύ τους καλές, μέχρι και φιλικές σχέσεις, όμως οι πληγές είναι βαθιές και δεν κλείνουν. Γιατί η ιστορία δεν ξεχνά. Ούτε κι εμείς.

Θοδωρής Καραγεωργάκης, Μαθητής Α’ λυκείου

Πολίτες της Ευρώπης, πολίτες του αύριο

Συντάχθηκε από fkaloudis στις 7 Μαΐου 2023. Καταχωρήθηκε στο Το σχολείο μας.

Με αφορμή την Ημέρα της Ευρώπης 2023, το Club ρητορικής του Σχολείου μας συμμετείχε την Τετάρτη 26 Απρίλίου στο 2ο Μαθητικό Συνέδριο: «Νέοι και Ευρώπη», που διεξήχθη στο Σεράφειο του Δήμου Αθηναίων από το το 1ο Πρότυπο ΓΕΛ Αθηνών. Το συνέδριο δεξήχθη στο πλαίσιο του εκπαιδευτικού προγράμματος «Σχολεία Πρέσβεις του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου» και πλαισιώθηκε από καθηγητές Πανεπιστημίου και μέλη Ευρωπαϊκών Επιτροπών.

Από το Γυμνάσιο, οι μαθητές Αντώνης Μισθός και Αντιγόνη Δηλανά συμμετείχαν στη συνεδρία:»Κράτος δικαίου, δημοκρατία και σεβασμός των ευρωπαϊκών αξιών» με την εισήγηση «Το κράτος δικαίου στον 21ο αιώνα», ενώ ο Ανδρέας Μούτσελος από το Λύκειο και ο Φίλιππος Καλούδης από το ΙΒ παρουσίασαν στη συνεδρία NextGenerationEU: Πράσινη, ψηφιακή και δίκαιη μετάβαση» το θέμα «Νέοι και Ευρώπη: Η επόμενη γενιά της Ευρώπης είμαστε εμείς».

Οι μαθητές του σχολείου μας εντυπωσίασαν με τις επίκαιρες ομιλίες τους, διακρίθηκαν για τη σκηνική τους παρουσία, την αμεσότητά τους και το πάθος να μεταφέρουν φλέγοντα διεθνή ζητήματα στο επίκεντρο της προσοχής. Ήταν μία απόδειξη του πόσο σημαντικό είναι να δίνουμε φωνή στους νέους, που αποτελούν το μέλλον όχι μόνο της ελληνικής κοινωνίας, αλλά και της Ευρώπης.

Συγχαρητήρια στους μαθητές μας , καθώς και στις υπεύθυνες καθηγήτριες κ. Κορίνα Δρύλλη και Ανθή Γιαννακοπούλου.

Παρακολουθήστε τις παρουσιάσεις στα παρακάτω video:

Επίσκεψη στο Μουσείο Φωταερίου

Συντάχθηκε από fkaloudis στις 1 Μαΐου 2023. Καταχωρήθηκε στο Το σχολείο μας.

Η μορφωτική επίσκεψη στο παλιό εργοστάσιο και πλέον μουσείο Φωταερίου, που επισκέφθηκε το Α1 Γυμνασίου, μπορούμε να πούμε ότι ήταν μια πολύ ενδιαφέρουσα έξοδος από τον σχολικό χώρο. Συγκεκριμένα, το μουσείο φωταερίου μας δείχνει πώς έπαιρνε ενέργεια τα παλιότερα χρόνια η Αθήνα.

Αρχικά, όταν φτάσαμε μας καλωσόρισαν στο μουσείο και ξεκίνησε η ξενάγηση! Αφού μας έδωσαν μερικές πληροφορίες για την ιστορία και την λειτουργία του εργοστασίου (1857-μετά τον Β´Παγκοσμίου Πολέμου, κλείνει οριστικά το 1984), μας εξήγησαν πώς τροφοδοτούσε το εργοστάσιο την Αθήνα και τις ενεργειακές ανάγκες των Αθηναίων στην καθημερινότητα τους. Μετά την ανάβαση ενός πύργου 30 μέτρων ύψους, μας χώρισαν σε ομάδες των 6-7 ατόμων και μας ανέθεσαν να σκανάρουμε 2-3 αυτοκόλλητα η κάθε ομάδα με ειδικά τάμπλετ. Με αυτόν τον τρόπο συλλέγαμε πληροφορίες για τις εταιρίες που τροφοδοτούσε το εργοστάσιο Φωταερίου (Παυλίδης, ΕΒΓΑ, Βρεφοκομείο, Πανεπιστήμιο κ.α.).

Ήταν μια πολύ ενδιαφέρουσα επίσκεψη, με πολλές δραστηριότητες που απαιτούσαν την συμμετοχή των μαθητών. Η ξενάγηση μας βοήθησε να καταλάβουμε την εξέλιξη της τεχνολογίας και της βιομηχανικής ανάπτυξης, αλλά μας έδωσε και μια μάτια για τον τρόπο ζωής της Αθήνας πριν από έναν αιώνα.

Από το μαθητή της Α’ Γυμνασίου, Τσιαφούτη Νίκο

Δικαιοσύνη και γυναίκες στη Μέση Ανατολή

Συντάχθηκε από fkaloudis στις 1 Μαΐου 2023. Καταχωρήθηκε στο Σημεία των καιρών.

Η δικαιοσύνη και η ισότητα των γυναικών στη Μέση Ανατολή είναι ένα ζήτημα πολύ ευαίσθητο, το οποίο ωστόσο χρειάζεται να θιγεί άμεσα. Αυτό ισχύει διότι οι γυναίκες σε αυτή την ευρεία γεωγραφική περιοχή θεωρούνται από τους πιο ευάλωτους πληθυσμούς παγκοσμίως, χάρη στην άδικη και αρκετές φορές βίαιη αντιμετώπισή τους. Σε τι, ωστόσο, οφείλεται αυτό;

Χώρες της Μέσης Ανατολής θεωρούνται χώρες, όπως η Αίγυπτος, η Παλαιστίνη, το Ιράν και το Ιράκ, η Ιορδανία και το Κουβέιτ και άλλες. Ένα κοινό χαρακτηριστικό των χωρών αυτών είναι η θρησκεία τους, το Ισλάμ, η οποία συνήθως ξεπερνάει το 75% του πληθυσμού και αποτελεί το 85% της Μέσης Ανατολής. Δυστυχώς, χρησιμοποιείται από αρκετούς ως αφορμή χείριστης αντιμετώπισης των γυναικών. Παραδείγματος χάρη, σε αρκετές χώρες αυτής της περιοχής, είναι συχνό φαινόμενο τα λεγόμενα “εγκλήματα τιμής”, τα οποία, συνοπτικά, είναι περιπτώσεις σωματικής βίας (ή ορισμένες φορές δολοφονιών), που ακολουθούν πράξεις που θεωρείται ότι “ατιμάζουν” την οικογένεια σε θρησκευτικό ή κοινωνικό επίπεδο. Οι “ατιμαστικές” αυτές πράξεις είναι πολύ απλές τις περισσότερες φορές, όπως το διαζύγιο, η ομοφυλοφιλία, η άρνηση του κανονισμένου γάμου ή μέχρι και η αλλαγή θρησκείας. Όσο απλές και να είναι οι πράξεις, φυσικά, τα πιο συχνά θύματα των εγκλημάτων τιμής είναι οι γυναίκες, ενώ τα εγκλήματα κάποιες φορές δικαιολογούνται από την θρησκεία του εγκληματία, ενώ άλλες προστατεύονται, με την ίδια εξήγηση, από την ίδια την νομοθεσία.

Η θρησκεία, βέβαια, δεν είναι η μόνη αιτιολόγηση για την αντιμετώπιση των γυναικών. Οι πατριαρχικές κοινωνίες, πολύ συχνές στην περιοχή της Μέσης Ανατολής, και η κουλτούρα που προέκυψε από αυτές, έχουν ως αποτέλεσμα την κακή μεταχείρισή τους. Ο ισχυρισμός αυτός μόνο ενισχύεται από τα στατιστικά, τα οποία επαληθεύουν ότι το ένα τρίτο του θηλυκού φύλου σε αυτή την περιοχή έχει υπάρξει θύμα σωματικής ή σεξουαλικής βίας. Ένα τέτοιο ποσοστό είναι τρομαχτικό, ειδικά σε σχέση με το αντίστοιχο ποσοστό στους άντρες που ισούται με το ένα τριακοστό τρίτο, καθώς φανερώνει την συχνότητα του σεξισμού.

Παρόλο που η αντίδραση των γυναικών είναι έντονη, η κυβέρνηση δεν δείχνει να ανταποκρίνεται, καθώς η υπηρεσίες κατά των φαινομένων αυτών, είναι, στην καλύτερη περίπτωση, ελλιπείς. Ακόμη, είναι πολύ συχνό να μην επιτρέπεται στις γυναίκες η απαραίτητη εκπαίδευση, με αποτέλεσμα διπλάσιες γυναίκες από άντρες να είναι πλήρως αγράμματες.

Υπάρχουν, για αυτό τον λόγο, αρκετές περιπτώσεις ανθρώπων που αντιστέκονται σε αυτές τις συμπεριφορές. Οι διαδηλώσεις που γίνονται αυτή τη στιγμή στο Ιράν για τα δικαιώματα των γυναικών είναι αποτέλεσμα της οργής του λαού για την κατάσταση που επικρατεί στην συγκεκριμένη θεοκρατούμενη χώρα. Παράλληλα, ένα άλλο χαρακτηριστικό παράδειγμα, αυτή τη φορά σε ατομικό επίπεδο, είναι η Σιρίν Εμπάντι, μία μουσουλμάνα πολιτική ακτιβίστρια που μιλάει ενάντια στην χρήση της θρησκείας για δικαιολόγηση των διακρίσεων, και γενικώς υπέρ των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, και έλαβε για αυτό το

βραβείο Νόμπελ το 2003. Παρά τις προσπάθειές τους, βέβαια, η κατάσταση παραμένει, κυρίως, ίδια.
Συμπερασματικά, η Μέση Ανατολή είναι μία περιοχή στην οποία επικρατεί ένα αρκετά αρνητικό περιβάλλον απέναντι στις γυναίκες. Αυτό που οφείλουμε εμείς, ως Έλληνες, να κάνουμε για να βελτιστοποιήσουμε την κατάσταση, είναι να ενημερωνόμαστε και να ενημερώνουμε όσο το δυνατόν περισσότερο. Όσο δηλώνουμε τη θέση μας και ωθούμε και άλλους να κάνουν το ίδιο με τον κατάλληλο τρόπο, τόσο περισσότερα βήματα κάνουμε προς τον σεβασμό των δικαιωμάτων.

Από τη μαθήτρια της Γ’ Γυμνασίου, Σταυρούλα Μαργαρίτη

Ένα σύγχρονο «Κρυφό Σχολειό» στο Αφγανιστάν

Συντάχθηκε από fkaloudis στις 1 Μαΐου 2023. Καταχωρήθηκε στο Σημεία των καιρών.

«Πρέπει να πολεμήσει κανείς για τα δικαιώματά του, δεν του χαρίζονται». Την παροιμία αυτή, βιώνουν με όλη της την σημασία οι γυναίκες στο Αφγανιστάν ακόμη και σήμερα.

Η απαγόρευση που επέβαλαν οι Ταλιμπάν πέρσι, ο αποκλεισμός των γυναικών από τα πανεπιστήμια, σε συνέχεια του αποκλεισμού τους από την δευτεροβάθμια εκπαίδευση που ήδη υπήρχε, ξεσήκωσε θύελλα αντιδράσεων.
Οι χιλιάδες γυναίκες που έδωσαν εισαγωγικές εξετάσεις με σκοπό να σπουδάσουν, τώρα αναγκάζονται να είναι «γενναίες» για να μπορούν να μορφωθούν, αναγκάζονται να υποδείξουν ηρωισμό για τα βασικά δικαιώματά τους που στον 21ο αιώνα δεν θα έπρεπε να είναι καν διαπραγματεύσιμα.

Σε αυτό το θεοκρατικό καθεστώς λοιπόν, οι γυναίκες προτιμούν να παρανομήσουν ώστε να μην αποκλειστεί από την εκπαίδευση μια ολόκληρη γενιά κοριτσιών. Ιδρύουν άτυπα σχολεία. Στην κουζίνα ενός σπιτιού ή στην γωνία στο τέλος ενός χωματόδρομου, πίσω από τις σκουριασμένες καγκελόπορτες ή ακόμη και στο απομονωμένο υπόγειο εκτυλίσσεται ένα αναπάντεχο σκηνικό: ένα σύγχρονο κρυφό σχολειό. Χιλιάδες γυναίκες δρουν με μυστικότητα και αντιστέκονται στο καθεστώς των Ταλιμπάν, αψηφώντας την απαγόρευσή τους στον τομέα της εκπαίδευσης.

Παρά τους κινδύνους, κάθε πρωί αλλάζουν προσωπείο, βάζουν αυτό της «γενναίας γυναίκας» και ενώ θα περίμενε κάνεις ότι πάνε να κάνουν κάτι επικίνδυνο, μαζεύονται πίσω από μια σκουριασμένη καγκελόπορτα και μαθαίνουν. Η ειρωνεία της υπόθεσης όμως είναι ότι όντως, κάτι τόσο απλό, κάτι αυτονόητο αποτελεί κίνδυνο. Ωστόσο, η εκπαίδευση των κοριτσιών αξίζει το ρίσκο γιατί δεν υπάρχει δικαιολογία για να βιώνουμε τέτοια μεσαιωνικά γεγονότα, για να οπισθοδρομήσουμε… γιατί περί οπισθοδρόμησης πρόκειται. Οι γυναίκες έχουν το δικαίωμα στην εκπαίδευση ακόμη και αν αυτό δεν αναγνωρίζεται. Για αυτόν ακριβώς τον λόγο, κάθε πρωί θέτουν σε κίνδυνο την ζωή τους: γιατί ξέρουν την αξία τους. Ξέρουν, ότι μπορούν, πρέπει και θέλουν να μάθουν. Σε μια εποχή λοιπόν όπου ο σκοταδισμός των Ταλιμπάν έχει επιστρέψει την ζωή των γυναικών στον τρομακτικό Μεσαίωνα, οι γυναίκες επιλέγουν να μην είναι παθητικοί θεατές παρακολουθώντας τα ίδια τους τα δικαιώματα να καταπατώνται και επιλέγουν να «πολεμήσουν», να αντισταθούν και να κάνουν οτιδήποτε περνάει από το χέρι τους προκειμένου να διαφυλάξουν τα ατομικά τους δικαιώματα, όποιες και αν είναι οι συνέπειες.
Ακόμη και αν οι γυναίκες πολεμούν για τα δικαιώματά τους, γνωρίζουν καλά ότι η κατάσταση είναι δύσκολο να αλλάξει. Αντιμετωπίζουν τα γεγονότα με ρεαλισμό και αποδέχονται το γεγονός ότι ο ιδανικός κόσμος και η αναγνώριση όλων των δικαιωμάτων τους είναι μια ουτοπία, ένα όνειρο που είναι σχεδόν απίθανο να επιτευχθεί. Όμως, αυτό το «σχεδόν» είναι εκείνο που τους δίνει μια ελπίδα, έναν λόγο να ξυπνάνε το πρωί και να πηγαίνουν στη καγκελόπορτα να μάθουν, να ρισκάρουν και να θέτουν σε κίνδυνο την ίδια τους την ζωή. Για ένα καλύτερο αύριο, για έναν κόσμο όπου οι γυναίκες στο Αφγανιστάν δεν θα πρέπει να πηγαίνουν στο σχολείο σαν κυνηγημένες, όπου η εκπαίδευση τους είναι τρόπος ζωής, ρουτίνα και όχι μια ριψοκίνδυνη εξαίρεση στον κανόνα. Για έναν κόσμο, στον οποίο οι γυναίκες θα είναι επιτέλους άνθρωποι.

Από τη μαθήτρια της Γ’ Γυμνασίου, Αντιγόνη Δηλανά.

Τοπικές κουλτούρες και «βασανιστήρια»

Συντάχθηκε από fkaloudis στις 1 Μαΐου 2023. Καταχωρήθηκε στο Σημεία των καιρών.

Τοπική κουλτούρα. Μια έννοια, που συσχετίζεται άμεσα με την «χαρτογράφηση και την αποκάλυψη πολιτισμικών στοιχείων που συνθέτουν και διαμορφώνουν τον χαρακτήρα και την ταυτότητα ενός λαού. Παραδόσεις, ήθη και έθιμα συμπεριλαμβάνονται στο περιεχόμενό της αναδεικνύοντας πρωτίστως τη θετική επίδραση στο σύνολο της κοινωνίας. Τα στοιχεία αυτά έχουν μόνο θετικό πρόσημο ή εμπεριέχουν και αρνητικές πτυχές που δεν ανταποκρίνονται στις ανάγκες της σύγχρονης εποχής και ανήκουν στο παρελθόν;

Για να απαντήσουμε στο συγκεκριμένο ερώτημα, ας παρατηρήσουμε χαρακτηριστικά από τοπικές κουλτούρες του παρελθόντος… μέχρι σήμερα. Ήδη από την Αρχαία Ρώμη επικρατούσαν παραδόσεις, όπως οι μονομαχίες στο Κολοσσαίο, που προωθούσαν τη βία ως αντάλλαγμα για την ψυχαγωγία. Οι αιματηροί αυτοί αγώνες θυσίαζαν τη ζωή των ζώων και των μονομάχων στον βωμό της παροδικής και ευτελούς ηδονής. Η βίαιη και αιμοδιψής τακτική των Ρωμαίων που επιδείκνυε το θάρρος, το γόητρο και τα πλούτη τους διαμόρφωνε το ήθος του Ρωμαίου πολίτη και κατά συνέπεια θεωρήθηκε και θεωρείται κομβικό σημείο των «mos maiorum».

Η Ρώμη, βέβαια, ως πρωτεύουσα σύγχρονου δυτικού κράτους, εναρμονίστηκε και προσαρμόστηκε στις συνθήκες που επέβαλλε η σύγχρονη πραγματικότητα , αφήνοντας στο μακρινό παρελθόν τέτοιου είδους αναχρονιστική και απάνθρωπη αντίληψη.

Σε ορισμένα κράτη της Ανατολής, τα οποία απέχουν ακόμα από την έννοια του εκσυγχρονισμού του τρόπου ζωής, ιδεολογίες που υποβαθμίζουν τα ανθρώπινα δικαιώματα εξακολουθούν να υφίστανται. Ας πάρουμε για παράδειγμα την επιβαρυμένη θέση της γυναίκας που γεννιέται στην Ινδία. Αν αναλογιστούμε την καθημερινότητα, τις υποχρεώσεις και τα καθήκοντα που καλείται εκείνη να αναλάβει και να τηρήσει σε σχέση με εμάς, θα συνειδητοποιήσουμε την απόκλιση μεταξύ των δυο κόσμων. Θεσμούς και ελευθερίες που θεωρούμε εμείς δεδομένες, για τις Ινδές φαντάζουν ένα άπιαστο όνειρο. Σε μικρή ηλικία αναγκάζονται να αντιμετωπίσουν αντικειμενικοποίηση του σώματος και της σεξουαλικότητας, και την προσδοκία ότι γυναίκες θα πρέπει να δέχονται την κακοποίηση, τη βία και την εκμετάλλευση ως μοίρα τους. Ωστόσο, θεωρείται αξιοσημείωτο το πώς η κουλτούρα και οι παραδόσεις αποτελούν στην πραγματικότητα αφορμή για την υιοθέτηση τέτοιων ανήθικων και καταπιεστικών
συμπεριφορών δίχως να αντιπροσωπεύουν τις αληθινές «προσταγές» της παράδοσης.
Η ιστορική αναδρομή μαρτυρά την κοινή στάση που υιοθετείται από διαφορετικά κράτη
απέναντι στην επιλογή της κουλτούρας τους. Υπήρχαν και θα υπάρχουν παραδόσεις που
μοιάζουν περισσότερο με «βασανιστήρια» και αποστασιοποιούνται από κάθε έννοια που
συνδέεται με την πολιτισμική κληρονομιά. Είναι στο χέρι μας να αναπτύξουμε την κριτική
σκέψη, ώστε να διαχωρίζουμε την οπισθοδρομική αντίληψη, από τα ιστορικά δεδομένα
και να κρίνουμε αν θα πρέπει να αποδεχτούμε το κατεστημένο ή όχι.

Αν προσπαθούσαμε να γενικεύσουμε όλα αυτά τα παραδείγματα των κουλτουρών που
αναφέραμε, σίγουρα θα καταλήγαμε στο ότι ανακύπτει ένας προβληματισμός, με το
δεδομένο ότι η τοπική κουλτούρα συνιστά μια «συνήθεια» και προβάλλει τα πολιτιστικά
χαρακτηριστικά ενός λαού, δεν θα πρέπει να αναδιαμορφώνεται και να εντάσσεται στο
ιστορικό συγκείμενο ύπαρξης των πολιτών της; Ιδιαίτερα στις περιπτώσεις, στις οποίες οι
παραδόσεις παίρνουν διαστάσεις που δεν ευνοούν την ανθρώπινη αξιοπρέπεια και ηθική;
Τι σκοπιμότητες μπορούν να εξυπηρετούνται, για να δικαιολογούνται τέτοια έθιμα που από
την πρώτη ματιά, θα λέγαμε ότι δεν ανταποκρίνονται στις ανάγκες του απλού λαού; Ποια η
θέση του ίδιου του λαού και της κάθε πολιτείας μπροστά σε «βαρβαρότητες» που
νομιμοποιούνται πίσω από το εθιμοτυπικό πλαίσιο;

Από τη μαθήτρια της Β’ Λυκείου, Λεμονιά Κωνσταντίνα

Εκπαιδευτικός σημαίνει Φως : Μία κριτική στη θεατρική παράσταση «Ο Κύκλος των Χαμένων Ποιητών»

Συντάχθηκε από fkaloudis στις 1 Μαΐου 2023. Καταχωρήθηκε στο Fractal (Πολιτισμός).

«Δε διαβάζουμε ή γράφουμε ποίηση για να δείξουμε εκκεντρικοί! Διαβάζουμε και γράφουμε ποίηση επειδή ανήκουμε στο ανθρώπινο γένος και το ανθρώπινο γένος ξεχειλίζει από πάθος! Η ιατρική, η νομική, η διοίκηση επιχειρήσεων – ναι, αυτά είναι σεβαστά επαγγέλματα, απαραίτητα για να συνεχίζεται η ζωή… Η ποίηση, όμως, ο ρομαντισμός, η ομορφιά, ο έρωτας! –αυτά είναι που μας κρατάνε στη ζωή»!

Είχα την χαρά και την τύχη να παρακολουθήσω μαζί με τον Σύλλογο Γονέων του σχολείου μας, το θρυλικό έργο του Tom Schulman «Ο Κύκλος των χαμένων ποιητών» στο θέατρο Βρετάνια, σε θεατρική διασκευή του ίδιου του συγγραφέα και υπό την σκηνοθετική ματιά του Κωνσταντίνου Ασπιώτη. Πρόκειται για ένα έργο που γνωρίζουμε πολύ καλά από την κινηματογραφική του μεταφορά και την χαρακτηριστική και ιδιαίτερη ερμηνεία του Robin Williams, το οποίο πάντα μένει διαχρονικό και επίκαιρο, τονίζοντας την ανάγκη του ανθρώπου να στοχάζεται και να πράττει ελεύθερα. Πώς, λοιπόν, μπορεί να χωρέσει η σφαιρική σκέψη σε μία «τετραγωνισμένη» εκπαίδευση;

Η υπόθεση του έργου περιστρέφεται γύρω από την ορμητική και ανατρεπτική προσωπικότητα του καθηγητή λογοτεχνίας John Keating, που καλείται να διδάξει τη δεκαετία του ’60 στο συντηρητικό και οπισθοδρομικό λύκειο Welton, όπου οι μαθητές είναι εξαναγκασμένοι να ακολουθούν το τετράπτυχο «Παράδοση! Τιμή! Πειθαρχία! Υπεροχή!» και να υποτάσσονται σε αυστηρούς κανόνες και στις πιέσεις των γονέων τους να μπουν σε υψηλού κύρους ακαδημαϊκά ιδρύματα. Ο Keating έρχεται να αμφισβητήσει αυτές τις αρχές και με όχημά του την ποίηση, να προτρέψει τους νέους να «αδράξουν τη μέρα», να αγνοήσουν τις προκαταλήψεις που τους δεσμεύουν, να ανακαλύψουν την πραγματική τους φύση και να ζήσουν μία συναρπαστική ζωή, ενάντια σε κάθε κατεστημένο. Όταν οι μαθητές του ανακαλύπτουν ότι ο καθηγητής τους ήταν μέλος μιας ομάδας που ονομαζόταν Dead Poets Society, αποφασίζουν να αναβιώσουν τον θεσμό αυτό και να βρουν τη δική τους φωνή. Το έργο περιστρέφεται γύρω από την αέναη ανάγκη των νέων να ιχνηλατήσουν τις πραγματικές τους επιθυμίες ακόμα και όταν αυτές δε γίνονται αποδεκτές από τους γονείς τους, αλλά κυρίως γύρω από ένα εκπαιδευτικό σύστημα που φράζει την ονειροπόληση και τη διεκδίκηση και απαιτεί την επαναστατική φιγούρα του δασκάλου για να δώσει διέξοδο στη δημιουργικότητα.

Η σκηνοθεσία του Κωνσταντίνου Ασπιώτη με απόλυτο σεβασμό στο πρωτότυπο κείμενο, ανέδειξε τους τολμηρούς του διαλόγους και παρά τον γρήγορο ρυθμό της, κατάφερε να αποδώσει όλους τους χαρακτήρες και τις συγκινητικές στιγμές με ειλικρίνεια. Ιδιαίτερες πινελιές αποδείχθηκαν η γλυκιά μουσική της Μαρίζας Ρίζου, τα προσεγμένα και λειτουργικά σκηνικά της Αρετής Μουστάκα που παραπέμπουν στην εποχή του έργου, όπως και τα κοστούμια της Ηλένιας Δουλαρίδη.
Οι ερμηνείες του έργου είναι και αυτές που το απογειώνουν. Ο Άκης Σακελλαρίου στον ρόλο του John Keating αποδεικνύεται η κατάλληλη επιλογή, καθώς με τη δυναμική παρουσία του και την έμφυτη γοητεία του καταφέρνει να μεταδώσει το πάθος για τις αξίες του ήρωα, χαρίζοντάς μας εμβληματικές στιγμές. Από την άλλη, ο Τάσος Χαλκιάς αποδίδει τον ρόλο του οπισθοδρομικού και αυστηρού διευθυντή Nolan με στιβαρότητα και αέρα εξουσίας. Οι μαθητές, όλοι νέοι εκκολαπτόμενοι ηθοποιοί από 22 ως 32 ετών, γεμάτοι μεράκι και ζήλο για το θέατρο, αποτελούν και τον πυρήνα του έργου και καταφέρνουν με αφοσίωση να πλαισιώσουν επιτυχώς τους χαρακτήρες τους.

Πρόκειται για μία παράσταση που αξίζει όλοι να δούμε και θα θυμόμαστε για αρκετό καιρό μετά!

Από μαθητή της Γ’ Γυμνασίου, Σπύρο Γρηγοριάδη