Ψυχική Υγεία σε προτεραιότητα

Σύμφωνα με διεθνείς έρευνες σήμερα οι νέοι παρουσιάζονται σωματικά πιο υγιείς λόγω υποχώρησης των μολυσματικών ασθενειών, αλλά η ψυχική τους υγεία βρίσκεται σε δυσμενέστατα επίπεδα. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας δηλώνει ότι έως και 30% των νέων υποφέρουν σήμερα από κάποια ψυχική διαταραχή. Είναι εμφανές, λοιπόν, πως οι νέοι -άτομα ιδιαίτερα ευαίσθητα, που αναζητούν την ταυτότητά τους- σ ’αυτό το βαθιά κοινωνικό στάδιο της ζωής τους αδυνατούν να οδηγηθούν ομαλά στην αυτοπραγμάτωση.

Πιο συγκεκριμένα, εμφανίζουν κατάθλιψη, διαταραχή ελλειμματικής προσοχής, υπερκινητικότητα, άγχος, εξαρτήσεις και γενικότερα προβλήματα συμπεριφοράς. Συμμετέχουν σε πράξεις βίας που εκδηλώνονται με χτυπήματα, κλωτσιές, σπρωξίματα, βρισιές, απειλές με υποτιμητικούς χαρακτηρισμούς, με τη διάδοση κακόβουλων φημών ή με ρατσιστικές συμπεριφορές που στοχεύουν στο στιγματισμό της διαφορετικότητας. Πρόκειται για καταστάσεις εσκεμμένης, απρόκλητης, συστηματικής και επαναλαμβανόμενης βίας μεταξύ παιδιών ή νέων με σκοπό την επιβολή, την καταδυνάστευση και την πρόκληση σωματικού και ψυχικού πόνου.

Τα φαινόμενα αυτά είναι εξαιρετικά ανησυχητικά αν λάβουμε υπόψιν μας ότι πανευρωπαϊκές έρευνες διαπιστώνουν ότι βρίσκονται σε κλιμάκωση και στη χώρα μας. Επιβάλλεται, λοιπόν, να αναλυθούν και να αναζητηθούν τα αίτιά τους, ώστε να συστηματικοποιηθούν οι μέθοδοι και οι ανάλογες πρωτοβουλίες για την αντιμετώπισή τους, ώστε η νεολαία να προχωρήσει απρόσκοπτα στο δημιουργικό της έργο, απαλλαγμένη από προβλήματα ψυχικής φύσης.

Αρχικά, πρέπει να τονιστεί ότι τα προβλήματα υγείας είναι βαθιά ριζωμένα στην κατάσταση του περιβάλλοντος στο οποίο εντοπίζονται και τα γενεσιουργά αίτιά τους. Παράλληλα, το νεαρό άτομο πολλές φορές νιώθει μόνο γιατί οι γονείς επιφορτισμένοι από πλήθος οικογενειακών, κοινωνικών και επαγγελματικών υποχρεώσεων, νιώθουν εξουθενωμένοι και δεν έχουν το χρόνο να ασχοληθούν με τα παιδιά τους. Έτσι, το νεαρό άτομο στην καθοριστική για την κοινωνικοποίησή του αυτή ηλικία, είναι μόνο. Από την άλλη πλευρά, για πολλούς γονείς τα εφηβικά χρόνια είναι ένα μυστήριο. Αδυνατούν να κατανοήσουν και να χειριστούν τις απότομες, απόλυτες, άγριες διαθέσεις των παιδιών τους, το άγχος και την επιθετικότητά τους. Στέκονται αμήχανοι και άπραγοι μπροστά στα εφηβικά – νεανικά ξεσπάσματα, γεγονός που επιτείνει τη σύγχυση, τη μελαγχολία και τα αδιέξοδα των νέων με αποτέλεσμα να ξεφεύγουν από τον έλεγχο και να πυροδοτούνται εκρήξεις.

Παράλληλα, δεν πρέπει να παραβλέπεται και ο ρόλος των επαγγελματικών προοπτικών, οι οποίες εμφανίζονται δυσοίωνες για το μέλλον. Η κλιμάκωση της ανεργίας δημιουργεί τρόμο, ενώ το άγχος του βιοπορισμού προκαλεί ανασφάλειες και οδηγεί σε ψυχολογική καταρράκωση στους νέους, οι οποίοι παραμένουν οικονομικά εξαρτημένοι από την οικογένειά τους και δεν έχουν τη δυνατότητα να πραγματοποιήσουν τα όνειρά τους. Σε αυτό συνέβαλε η Μεγάλη Ύφεση που χτύπησε όλο τον κόσμο και βιώθηκε πιο έντονα μεταξύ των ετών 2008- 2013. Στην πραγματικότητα η παγκόσμια κοινωνία δεν ανέκαμψε ποτέ από τις συνέπειες της! Όταν η Μεγάλη Ύφεση φαινόταν να έχει περάσει και ο κόσμος εισερχόταν σε μία νέα χρονική περίοδο ο ιός COVID-19 έφερε τα πάντα σε αδιέξοδο. Συνεπώς, κατά τη διάρκεια της πανδημίας έπρεπε οι νέοι να θυσιάσουν την κοινωνική επαφή. Αυτό είχε σημαντικό αντίκτυπο στη φυσιολογική τους ανάπτυξη, αφού στράφηκαν συχνότερα σε ψηφιακές εναλλακτικές λύσεις για να κοινωνικοποιηθούν, γεγονός που αύξησε τις περιπτώσεις κατάθλιψης και αυτοκτονιών.

Κατά τρόπο ανάλογο λειτουργεί και το σχολείο, στο οποίο οι επικρατούσες συνθήκες δημιουργούν προϋποθέσεις διατάραξης της ψυχικής υγείας των παιδιών. Αρνητική αντιμετώπιση της μάθησης λόγω αποστήθισης, ογκώδους ύλης, κακής ποιότητας βιβλίων, ανταγωνισμού και βαθμοθηρίας. Οι ευαίσθητοι για τις γνώμες των συμμαθητών τους αντιδρούν έντονα σε αυτές, οπότε τροφοδοτούνται συγκρούσεις και εκρήξεις. Επιπρόσθετα, ο τεχνοκρατικός χαρακτήρας της εκπαίδευσης δε συμβάλλει στη διαμόρφωση προσωπικοτήτων που διακρίνονται από πολύπλευρη καλλιέργεια ήθους, πνεύματος και ψυχής, ώστε να αξιολογήσουν σωστά, να εξορθολογήσουν τις καταστάσεις, και να διαφυλάξουν την ψυχική τους ισορροπία. Εξάλλου, οι νέοι κατεξοχήν δέκτες μηνυμάτων που σχετίζονται με την πολιτική και κοινωνική πραγματικότητα είναι ιδιαίτερα ευαίσθητοι σε θέματα δημοκρατίας, αυταρχισμού και διαφθοράς, οπότε εξεγείρονται για την παντελή έλλειψη οραμάτων και ιδανικών.

Καταλυτικός κρίνεται ο ρόλος των γονέων οι οποίοι καλούνται να προσεγγίσουν ψυχικά τους νέους, να μελετήσουν τα προβλήματά τους, να επικοινωνήσουν ουσιαστικά μαζί τους ώστε να τους δείξουν τρόπους σωστής αξιοποίησης του χρόνου τους, ορθές μεθόδους διαχείρισης των φιλικών τους σχέσεων, το νόημα της ζωής και τις πηγές της ευτυχίας. Οι γονείς οφείλουν με την υποστηρικτική τους στάση, τη ζεστασιά και την αγάπη, να διαφυλάξουν την ψυχική ισορροπία των παιδιών τους. Οπωσδήποτε έχουν χρέος να δημιουργήσουν ένα δημοκρατικό περιβάλλον που θα σέβεται τις νεανικές ιδιαιτερότητες, οπότε τα παιδιά τους θα μπορούν να διαμορφώσουν ελεύθερα την προσωπικότητά τους.

Καθοριστικός είναι και ο ρόλος του σχολείου το οποίο είναι αναγκαίο να στελεχωθεί με ψυχολόγους, κοινωνικούς λειτουργούς, παιδοψυχίατρους οι οποίοι σε συνεργασία με τους εκπαιδευτικούς θα εντοπίσουν έγκαιρα και θα στηρίξουν ψυχοσυναισθηματικά τους μαθητές με προβλήματα ψυχικής υγείας και τάσεις προβλημάτων συμπεριφοράς. Πολύτιμη είναι και η συνεργασία σχολείου- οικογένειας ώστε μέσω της αμοιβαίας ενημέρωσης να προλαμβάνονται εκδηλώσεις αντικοινωνικής συμπεριφοράς.

Τέλος, η Πολιτεία από τη πλευρά της είναι υπεύθυνη αρχικά για τη στελέχωση υπηρεσιών ψυχικής υγείας. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας σε χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος διαπιστώνει ότι το επίπεδο ανεκπλήρωτων αναγκών για υπηρεσίες υγείας μπορεί να φτάσει το 100% όμως, η θεραπεία δεν είναι το σημαντικότερο. Προέχει η πρόληψη, η οποία πρέπει να επικεντρώνεται στην οργάνωση σεμιναρίων όπου παιδιά, νέοι και εκπαιδευτικοί θα διδάσκονται τρόπους εποικοδομητικής και αποτελεσματικής αντιμετώπισης συγκρούσεων, επίλυσης των προβλημάτων και διαμόρφωσης υγειών σχέσεων. Επιβάλλεται, επίσης, η οργάνωση δραστηριοτήτων ψυχαγωγικών, πολιτιστικών, ώστε να εκτονώνεται δημιουργικά και να αξιοποιείται η νεανική ενεργητικότητα μέσω της καλλιέργειας σχέσεων αρμονικής συνεργασίας, που θα απαλλάξουν τις ψυχές των νέων από το άγχος και τις ανασφάλειες και θα ανοίξουν το δρόμο για την αποκατάσταση της ψυχικής τους υγείας.

Χριστίνα Μαρία Μιχαλοπούλου