Στη σημερινή εποχή, η «τελειότητα» έχει αναδειχθεί σε έναν άτυπο, αλλά πανίσχυρο κανόνα. Δε γράφεται σε κανέναν νόμο, δε διδάσκεται επίσημα σε κανένα σχολείο ή πανεπιστήμιο, κι όμως διαπερνά την καθημερινότητα των νέων μέσα από εικόνες, προσδοκίες, συγκρίσεις και πολλές απαιτήσεις. Από τα Social Media μέχρι το σχολείο και τις οικογενειακές και κοινωνικές απαιτήσεις, το μήνυμα είναι αρκετά συχνά το ίδιο: να είσαι άψογος, πάντα παραγωγικός, πάντα επιτυχημένος. Όμως, πίσω από αυτή την επιφάνεια και τις ασταμάτητες απαίτησης, κρύβεται μια πολύ βαθύτερη κοινωνική πίεση που πραγματικά αξίζει να την αμφισβητήσουμε.
Οι νέοι σήμερα ζουν και βιώνουν από πρώτο χέρι έναν κόσμο όπου η εικόνα έχει αποκτήσει τρομακτικά δυσανάλογη σημασία. Κάθε στιγμή μπορεί να γίνει δημόσια, κάθε λάθος μπορεί να εκτεθεί, κάθε αδυναμία να συγκριθεί με την «τέλεια» εκδοχή των άλλων. Αυτό δημιουργεί μια αίσθηση διαρκούς αξιολόγησης των νέων, σαν να ζούμε σε μια ατελείωτη εξέταση χωρίς διάλειμμα και χωρίς κανένα περιθώριο για λάθη και για μάθηση. Το αποτέλεσμα δεν είναι η βελτίωση, όπως συχνά υποστηρίζεται, αλλά η εξάντληση και η ψυχολογική εξουθένωση αυτών των ανθρώπων. Ένα άγχος που δεν ενθαρρύνει την πρόοδο, αλλά την αναστέλλει.
Το εκπαιδευτικό σύστημα, αντί να λειτουργεί ως χώρος ελευθερίας, μόρφωσης και ανακάλυψης, πολύ συχνά ενισχύει αυτή την κουλτούρα της τελειότητας. Οι μαθητές καλούνται να ανταποκριθούν σε αυστηρά πρότυπα επίδοσης, όπου το λάθος αντιμετωπίζεται περισσότερο ως αποτυχία παρά ως μέρος της μάθησης. Το εδραιωμένο βαθμοθηρικό σύστημα, που δεν εστιάζει στη μάθηση, αλλά σε νούμερα που καθορίζονται από την αποστήθιση και την ψυχολογική εξάντληση, αξιολογεί μαθητές με βάση την επίδοσή τους σε τέσσερα μαθήματα και όχι με κριτήριο τη δημιουργικότητα, την εξυπνάδα ή την κριτική τους σκέψη. Έτσι, η δημιουργικότητα περιορίζεται και η σκέψη γίνεται μηχανική. Όμως η πραγματική εκπαίδευση δεν είναι η άριστη αναπαραγωγή γνώσης, αλλά η ικανότητα να αμφισβητείς, να δοκιμάζεις, να μαθαίνεις να σκέπτεσαι και να εξελίσσεσαι.
Σε κοινωνικό επίπεδο σήμερα, η εμμονή στην τελειότητα καλλιεργεί μια αρκετά μεγάλη ψευδαίσθηση επιτυχίας. Πολλοί νέοι αισθάνονται ότι δεν είναι «αρκετοί» αν δεν ακολουθούν συγκεκριμένα πρότυπα: καλούς βαθμούς, κοινωνική αποδοχή, τέλεια εικόνα, ξεκάθαρο μέλλον. Αυτή η αντίληψη δεν είναι απλώς άδικη· είναι και βαθιά περιοριστική, γιατί αγνοεί κάτι θεμελιώδες: ότι η ανθρώπινη αξία δεν «μετριέται» σε αψεγάδιαστες επιδόσεις, αλλά στην προσπάθεια, στην εξέλιξη, στη μάθηση, στη σκέψη και στην αυθεντικότητα.
Μια προοδευτική κοινωνία οφείλει να επαναπροσδιορίσει το τι σημαίνει «επιτυχία». Αντί να επιβραβεύει μόνο το τέλειο αποτέλεσμα, χρειάζεται να αναγνωρίζει και τη διαδικασία, την προσπάθεια και το δικαίωμα στο λάθος. Η πρόοδος δε γεννιέται από την τελειότητα, αλλά από τη δοκιμή, την αποτυχία, την επανεκκίνηση και τη μάθηση. Όταν οι νέοι νιώσουν ότι δεν χρειάζεται να είναι άψογοι για να έχουν αξία, τότε θα αρχίσουν πραγματικά να αναπτύσσονται.
Ίσως, τελικά, ένα από τα πιο σημαντικά βήματα προόδου για τη σημερινή κοινωνία να είναι η αποδοχή της α-τέλειας, όχι ως αδυναμία, αλλά ως αναγκαίο στοιχείο της ανθρώπινης φύσης. Μόνο όταν σταματήσουμε να κυνηγάμε μια αδύνατη τελειότητα, μπορούμε να αρχίσουμε να χτίζουμε μια πιο δίκαιη, πιο ανθρώπινη και πραγματικά προοδευτική κοινωνία.
Μάριος Κούρτης
