Με αφορμή τη συζήτηση στην τάξη με επίκεντρο την εφηβεία και τα όρια που πρέπει να τίθενται από τους γονείς, καθώς και τα όρια που χρειάζονται στα ήδη υπάρχοντα όρια ώστε να αποφευχθεί η υπερβολή στα μέτρα, συντάσσεται αυτό το άρθρο, φωτίζοντας τους λόγους για τους οποίους η επιβολή ορίων στους εφήβους είναι απαραίτητη.
Συνηθίζουμε να ακούμε και να διαβάζουμε συστηματικά για την εφηβεία, αναγάγοντάς την συχνά σε μείζον ζήτημα, όπου η κοινωνία και κυρίως η οικογένεια και το σχολείο θα πρέπει να συμπαραστέκονται στους εφήβους, για να κυλίσουν αυτά τα σημαντικά -αλλά και ταυτόχρονα δύσκολα- χρόνια όσο πιο ομαλά γίνεται. Όμως, μας διαφεύγει η έννοια «εφηβεία», αγνοώντας σε βάθος την πραγματική της σημασία. Τι να σημαίνει άραγε «εφηβεία»;
Σύμφωνα με τους μελετητές, η «εφηβεία» είναι συνήθως μία περίοδος τεσσάρων περίπου χρόνων πριν την ενηλικίωση του ατόμου. Σε αυτό το διάστημα παρατηρούνται σημαντικές αλλαγές στον έφηβο και συγκεκριμένα στον σωματικό, ψυχοσυναισθηματικό και πνευματικό τομέα. Καθώς ο έφηβος βρίσκεται κοντά στην ενηλικίωση, είναι σημαντική και καθοριστική η ύπαρξη ορίων από τους γονείς για να είναι έτοιμος να ενταχθεί στην κοινωνία. Τα όρια βοηθούν τον έφηβο -μέσα από τον σαφή προσδιορισμό αυτών- να είναι ασφαλής και προσγειωμένος στη ζωή του. Είναι απαραίτητο να κατανοήσει πως τα δικαιώματα δεν είναι απεριόριστα, αλλά σταματούν εκεί που αρχίζει η καταπάτηση ή παραβίαση των δικαιωμάτων του άλλου.
Μέσα από τα όρια, ο έφηβος μαθαίνει να σέβεται, να είναι πειθαρχημένος και να συνεργάζεται λειτουργώντας αρμονικά με τα υπόλοιπα μέλη της κοινωνίας ή της κοινωνικής ομάδας στην οποία είναι ενταγμένος. Επιπροσθέτως, η ύπαρξη μέτρων ή ορίων στη ζωή ενός εφήβου, ανακουφίζει τους γονείς από άγχος, αγωνία, φόβο και ανασφάλεια. Για παράδειγμα ο έφηβος έχει την τάση να βγαίνει τα Σαββατόβραδα έξω, μαζί με την υπόλοιπη παρέα του, για διασκέδαση, χαλάρωση ή για ψυχαγωγία. Σε αυτό το σημείο όμως, αρχίζει η επιβολή ορίων από την πλευρά των γονιών: «πάλι θα βγεις;», «κάτσε διάβασε!», «αρκετά με τις εξόδους και τις βόλτες!». Αυτό το μέτρο από την μία περιορίζει κατά πολύ την ελεύθερη ζωή του εφήβου, από την άλλη, όμως, μαθαίνει στον έφηβο να θέτει προτεραιότητες και να διαμορφώνει το πρόγραμμά του. Οι γονείς επιτυγχάνουν δύο σκοπούς με την επιβολή του συγκεκριμένου μέτρου: πρώτον ο έφηβος θα παραμείνει στο σπίτι για να διαβάσει ώστε να βελτιωθούν οι σχολικές του επιδόσεις και δεύτερον: ο έφηβος εφόσον δε θα βγει βράδυ από το σπίτι, θα είναι ασφαλής και προστατευμένος μέσα στην ασφάλεια και θαλπωρή του σπιτιού, αποφεύγοντας πιθανές επικίνδυνες ή και απαγορευτικές καταστάσεις του έξω κόσμου, όπως η κατανάλωση οινοπνευματωδών ποτών και κάπνισμα, εν αγνοία των γονέων, θέτοντάς τον εαυτό του σε κίνδυνο.
Όπως γίνεται αντιληπτό από τα παραπάνω, τα όρια κρίνονται απαραίτητα για τη ζωή των εφήβων. Όταν διασφαλιστούν τα όρια από τους γονείς, είναι σημαντικό να υπάρχουν και όρια στα ήδη υπάρχοντα μέτρα που έχουν ληφθεί. Ειδικότερα, τα μέτρα αυτά συμβάλλουν στην επικράτηση ενός ευχάριστου κλίματος, όπου οι συνθήκες θα επιτρέπουν τον διάλογο και τη συζήτηση, με σκοπό τη «διαπραγμάτευση» των ορίων αυτών. Τα όρια δε θα πρέπει να έχουν απαγορευτικό, αλλά αποτρεπτικό χαρακτήρα, ώστε να αποφευχθούν τυχόν εντάσεις και έντονες διαφωνίες μεταξύ των μελών μίας οικογένειας. Όπως όλοι γνωρίζουμε καλά, ένας έφηβος εκδηλώνει έντονα τα συναισθήματά του, είτε αυτά είναι θυμός είτε θλίψη. Όταν τίθενται επιπλέον όρια στον έφηβο, νιώθει ότι κάτι είναι άκρως απαγορευτικό, γεγονός που οδηγεί σε οργισμένη αντίδραση από την πλευρά του απέναντι στους γονείς, διαταράσσοντας με αυτόν τον τρόπο τη σχέση τους. Το γεγονός αυτό εντείνει ακόμα περισσότερο την ήδη δύσκολη κατάσταση και έχει ως αποτέλεσμα την απομάκρυνση του εφήβου από το οικογενειακό περιβάλλον. Αυτό το ενδεχόμενο, σύμφωνα με παιδοψυχίατρους, είναι αναγκαίο να αποφευχθεί για το καλό του εφήβου, καθώς ο νέος απομακρύνεται διαρκώς από τους μεγαλύτερους και νιώθει μόνος. Κατά συνέπεια, χωρίς την στήριξη και την βοήθεια των γονέων, η ζωή τού φαίνεται «βουνό», γεγονός που θα επιφέρει επιπτώσεις στο ψυχολογικό κομμάτι, αρχίζοντας με την μείωση της αυτοπεποίθησης και της αυτοεκτίμησης του εφήβου. Εάν τα επιπρόσθετα αυτά μέτρα έχουν αποτρεπτικό και όχι τιμωρητικό χαρακτήρα, είναι σχεδόν βέβαιο πως δεν πρόκειται να συμβεί τίποτε από τα προαναφερόμενα, αντιθέτως εξασφαλίζεται η ισορροπία και η αγάπη μεταξύ εφήβου και γονέα.
Συμπερασματικά, τα μέτρα είναι απαραίτητα για οποιονδήποτε πόσο μάλλον για τον έφηβο, γιατί αποτελούν ένα δείγμα των μέτρων που θα συναντήσει μετέπειτα στη ζωή του και στην κοινωνία. Τα όρια δημιουργούν την εικόνα στον έφηβο πως κάποιος είναι δίπλα του ως στήριγμα σε κάθε εμπόδιο και δυσκολία και πως δεν είναι «εγκαταλελειμμένος» ή παραμελημένος. Αυτός ο «κάποιος» είναι ο γονέας, το πιο σημαντικό πρόσωπο στη ζωή ενός ατόμου και ειδικά σε αυτήν του εφήβου. Για να περάσουν τα εφηβικά χρόνια όσο πιο ρόδινα γίνεται, ο έφηβος χρειάζεται όρια και τα όρια επιπλέον όρια.
Γιωργής Περράκης Σαρκισιάν
