Η τεχνητή νοημοσύνη αποτελεί ένα αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινότητας των σύγχρονων πολιτών, ειδικότερα των νέων. Οι εφαρμογές της είναι αμέτρητες: μηχανές δημιουργίας περιεχομένου, ανάλυση δεδομένων, αυτόματη εκτέλεση εργασιών.
Ωστόσο, εκτός από τον θετικό αντίκτυπο που έχει επιδείξει στη ζωή μας, προκύπτει ένας σημαντικός προβληματισμός: η ηθική συνάφειά της. Τι εννοούμε όμως, με αυτή την έννοια; Ο συγκεκριμένος όρος αναφέρεται στις περιπτώσεις όπου ένα σύστημα τεχνητής νοημοσύνης λαμβάνει αποφάσεις ή παράγει αποτελέσματα που έχουν σημαντικές συνέπειες για άτομα ή κοινωνικές ομάδες. Πρόκειται για ζητήματα που σχετίζονται με το κατά πόσο οι επιλογές της τεχνητής νοημοσύνης είναι συμβατές με ανθρώπινες αξίες, δικαιώματα και κοινωνικά πρότυπα. Δεν είναι ένα φαινόμενο καινούργιο. Μάλιστα, τέτοιες ανησυχίες χρονολογούνται στην εποχή του Διαφωτισμού, όταν ο Καρτέσιος εξέφρασε την ανησυχία του για το αν θα έπρεπε να αποδώσουμε νοημοσύνη σε μια μηχανή, σαν να ήταν ένα συναισθανόμενο ον.
Ένα σημαντικό ζήτημα που αφορά τη δικαιοσύνη της τεχνητής νοημοσύνης είναι η ύπαρξη προκαταλήψεων. Εκτιμάται ότι το 87% των παγκόσμιων εταιρειών χρησιμοποιεί εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης σε κάποιο στάδιο της διαδικασίας πρόσληψής τους. Η αντικατάσταση των ανθρώπινων υπαλλήλων από μηχανές είναι μια οικονομικά και χρονικά αποδοτική λύση για τις εταιρείες, αλλά μπορεί επίσης να οδηγήσει σε σοβαρά ζητήματα. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα προέρχεται από τον πράκτορα προσλήψεων AI της Amazon, ο οποίος προοριζόταν να κάνει την αναζήτηση κορυφαίων ταλέντων ταχύτερη και πιο αποτελεσματική από ποτέ. Αντίθετα, η ομάδα ανάπτυξης συνειδητοποίησε ότι η μηχανή που σχεδιάστηκε για να επιλέγει τους υποψηφίους με βάση τα επιτεύγματά τους, κατείχε σεξιστικά στερεότυπα, δείχνοντας σαφή προτίμηση στα ανδρικά βιογραφικά, και αυτό οφειλόταν στην ελαττωματική εκπαίδευσή της.
Παρατηρούμε συνεχώς, την υιοθέτηση τέτοιων συστημάτων σε αρκετούς επαγγελματικούς τομείς, γεγονός που δημιουργεί σοβαρές ανησυχίες σχετικά με την έλλειψη διαφάνειας στους αλγόριθμους και τα κριτήρια που χρησιμοποιούν. Όταν μία μηχανή απορρίπτει μια αίτηση δανείου ή προτείνει μια ιατρική διάγνωση χωρίς να παρέχει εξηγήσεις, οι πολίτες δεν έχουν τη δυνατότητα να κατανοήσουν ή να αμφισβητήσουν την απόφαση. Αυτό όχι μόνο υπονομεύει την εμπιστοσύνη στο σύστημα, αλλά μπορεί επίσης να αποκρύπτει σφάλματα που επηρεάζουν αρνητικά, αλλά και στοχευμένα, άτομα και ομάδες.
Tέλος, ένα χαρακτηριστικό ηθικό ζήτημα της τεχνητής νοημοσύνης είναι το δίλημμα του αυτόνομου οχήματος, όπου το σύστημα καλείται να λάβει απόφαση σε μια κατάσταση αναπόφευκτης σύγκρουσης: να προστατεύσει τους επιβάτες του στρίβοντας απότομα και θέτοντάς τους σε κίνδυνο ή να συνεχίσει ευθεία, προκαλώντας πιθανό τραυματισμό ή θάνατο πεζών. Σε αντίθεση με τους ανθρώπους, οι οποίοι μπορούν να βασίζονται στην ενσυναίσθηση, η Τεχνητή Νοημοσύνη λαμβάνει αποφάσεις βάσει προγραμματισμένων αλγορίθμων, οι οποίοι μπορεί ακούσια να ενσωματώνουν κοινωνικές προκαταλήψεις ή ελλιπείς ηθικές παραμέτρους. Αυτές οι κρίσιμες επιλογές έχουν σημαντικές συνέπειες, εγείροντας σύνθετα ερωτήματα σχετικά με την ευθύνη και την λογοδοσία. Ποιος πρέπει να θεωρηθεί υπεύθυνος: οι προγραμματιστές που δημιούργησαν τους αλγόριθμους, οι εταιρείες που αναπτύσσουν τα οχήματα ή το ίδιο το μοντέλο τεχνητής νοημοσύνης;
Αυτό το δίλημμα υπογραμμίζει την επείγουσα ανάγκη για αρτιότερη ανάπτυξη συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης. Απαιτείται αξιόπιστη εκπαίδευση με έγκυρα δεδομένα, σχετιζόμενα με τον σκοπό της μηχανής. Παράλληλα, κρίνονται απαραίτητοι οι τακτικοί έλεγχοι, ώστε να διασφαλίζεται πως δεν υπάρχει παραμόρφωση δεδομένων και να διορθώνονται τυχόν σφάλματα.
Η τεχνητή νοημοσύνη, είναι ένα πεδίο το οποίο θα μας απασχολεί στο παρόν και αναμφίβολα θα εξελιχθεί στο μέλλον. Η γενιά μας, διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στη διασφάλιση της ηθικής τεχνητής νοημοσύνης, η οποία αργότερα θα θέσει τις βάσεις για τις μελλοντική μας πρόοδο.
Παναγιώτης Ρουτζούνης
