Ελευθερία και πειθαρχία: το δημοκρατικό ιδεώδες του Περικλή

Τον 5 αι. π.Χ. στην αρχαία Αθήνα, δέσποζε το δημοκρατικό πολίτευμα καθώς την εξουσία κατείχε ο δήμος, δηλαδή ο λαός. Παράλληλα, δέσποζε και η ηγετική φυσιογνωμία του Περικλή. Η προσωπικότητα του χαρισματικού αυτού ηγέτη, σφράγισε ουσιαστικά με τη δράση του την εποχή, ώστε δίκαια από πολλούς μελετητές ολόκληρος ο 5ος αι. να χαρακτηρίζεται για την Αθήνα ως «χρυσούς αιών του Περικλέους». Ο Περικλής διέθετε ήθος και τη στρατηγική ικανότητα να επιβάλλεται στο πλήθος ταυτόχρονα όμως, κατάφερε να προβάλλει ένα πρότυπο ζωής που υιοθετήθηκε από τον λαό, όπου μεταξύ άλλων, η ελευθερία συνυπάρχει με την πειθαρχία στον ιδιωτικό και κοινωνικό βίο.

Οι Αθηναίοι, υιοθετώντας αυτό το πρότυπο ζωής, ζουν πολιτισμένα και ελεύθερα καθώς στις μεταξύ τους σχέσεις επικρατεί αλληλοσεβασμός και ευγένεια που απορέει όχι από την επιβολή των νόμων ή των κυρώσεων από την παραβίασή τους αλλά, από εσωτερικό σεβασμό στις αρχές της «ισονομίας» και της «αξιοκρατίας». Η ελευθερία δεν ισοδυναμεί με ασυδοσία. Η ελευθερία συνεπάγεται την αποδοχή, την ανεκτικότητα και τον σεβασμό στον πλησίον. Οι Αθηναίοι πολίτες υπακούν στους νόμους, ιδιαίτερα στους άγραφους, επειδή ακριβώς θεωρούν ντροπή την ανυπακοή σε αυτούς. Επιπλέον, οι Αθηναίοι δεν μιμούνται τους άλλους, αλλά πολύ περισσότερο οι ίδιοι αποτελούν παράδειγμα για μερικούς. Δεν υπάρχει ίχνος καχυποψίας ανάμεσα στους πολίτες παρά μόνο ευγένεια και καλοσύνη προς τον συνάνθρωπο. Επιπλέον η ελευθερία των πολιτών και το αίσθημα της αξιοκρατίας διαφαίνεται από το γεγονός ότι ανεξάρτητα από την οικονομική και κοινωνική κατάσταση των πολιτών, το άτομο έχει το δικαίωμα να συνεισφέρει και να συμμετέχει ενεργά στα κοινά.

Συνεπώς, η αθηναϊκή κοινωνία αποτελεί πρότυπο για τις άλλες κοινωνίες καθώς ξεχωρίζει για τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά που τη συγκροτούν και για τον θεμελιώδη τρόπο λειτουργίας της. Η αθηναϊκή δημοκρατία πρυτανεύει ως πολίτευμα ώριμο που επιτρέπει την ηθική αυτονομία και στηρίζεται στη συνειδητή συμμόρφωση στους νόμους και στη συλλογική ευθύνη.

Μαρίλια Μαυρίκου